Tavuklarda Görülen Hastalıklar – Hasta Tavuklarda Görülen Belirtiler – Tavuk Hastalığı

  • Tavuklarda Görülen Hastalıklar – Hasta Tavuklarda Görülen Belirtiler – Tavuk Hastalığı
  • Aflatoxikozis/Mycotoxikozis
  • Ascites
  • Aspergilozis
  • Avian İnfluenza
  • CRD
  • Çiçek ve Difteri
    -İç parazitler
    -Koksidioz
    -Paratifo
    -Şişkin Baş Syn.(S.H.S)
    -İnfeksiyöz Anemi
    -Perozis
    -Tifo
    -Pullorum
    -Tüberkülozis
    -Viral artritis
    -Malopsorption syn.
    -Isı stresi
    -İnfeksiyöz
    -Laringotrahitis
    -İnfeksiyöz Bronşitis
    -İnfeksiyöz Synovitis
    -Kandidiazis
    -Egg Drop Syndrom
    -Kanibalizm
    -Vit E ve Selenyum
    yetersizliği
    -Klamidiozis /Ornitozis
    -Gumboro(IBD)
    -Gut
    -Hindilerde Hava
    -Kesesi Enf.
    -Klostridial Enfeksiyonlar:
    1-Botilismus
    2-Gangrenli dermatit
    3-Ülseratif enterit
    4-Nekrotik enterit
    -Kolera
    -Koli Enfeksiyonları:
    1-Air sacculitis
    2-Synovitis
    3-Perikarditis
    4-Omphalitis
    5-Enteritis
    6-Salpingitis
    7-Yolc sac inf.
    -Koriza
    -Leukoz
    -Marek
    -New Castle
    -ORT Enfeksiyonları
    -Rickets
    -Selülitis
    -Septisemi/Toxemi
    -Stafilokok Enf.
    -Streptokok Enf.
    -Listeriozis
    -Erisipelas
    -Spiroketozis
    -Vibrionik enterit
    -Pseudotüberkülozis

External semptomlar İle hastalık teşhisi

-Aflatoksikosis/Mikotoksikosis
Tanım:
Mikotokikosis, tavuk ve hindilerde küflenmiş tahıllardan üretilen yemlerin meydana getirdiği ve bir çok belirtisi olan bir hastalıktır.
Sebepler: Mikotoksikosis küflü tahıllardan üreyen birçok
toxin tarafından oluşturulabilir. Aflatoxin ve T-2 toxini ,sırası
ile Aspergillüs flavus ve Fusarium sp tarafından üretilir ve en
çok karşılaşılanlardır. Tüm kanatlılar ve memeliler
mikotoxinlere karşı duyarlıdır.
Belirtiler: Büyüme hızı, pigmentasyon ve yumurta veriminde
Gizzard(taşlık) erezyonu’na küf veya
düşme ve genç kanatlılarda ölümlerde ani artış önemli
mycotoxicoziste sıkça karşılaşılır.
belirtilerdir. Semptomlar gıda yetersizliğine benzeyebilir.
Mycotoxinler immuneteyi baskılar ve diğer hastalıklara zemin
oluştururlar.
Lezyonlar:Vucudun her yerinde hemorajiler görülür.
Karaciğer renksizleşmiş ve şişmiştir. Ascites, ödem ve kalp
çevresinde sıvı vardır. T2 toksininde ağız lezyonları yaygındır.
Tanı: Klinik bulgular , tahılların elle ve gözle muayenesi
sonucu küf varlığından şüphelenilmesi tanıya yardım eder.
Etkilenmiş dokuların histopatolojik kontrolleri ve toxinlerin
tahıllardan izole edilip tanımlanması ayrıca önemlidir.
Kontrol ve korunma: Satın alınan tüm tahılların küf
üremesi ve toksin yönünden iyi kontrolden geçirilmesi gerekir.
Tahılların depolama şartlarının iyi olması ve küf önleyicilerin
kullanılması önemlidir. Ambarların ve yemleyicilerin sık sık Ağızda karakteristik lezyonlar oluştururlar.

Ascites(Karın boşluğunda su toplanması)

Tanım:Tavukların, solunum problemleri başta olmak üzere,kötü havalandırma veya genetik yatkınlık gibi birçok faktöre bağlı olan komplex bir hastalığıdır.Karın boşluğunda sıvı birikmesiyle karakterizedir.
Hastalık oluşturan nedenler: Ascites, akciğerlerin kapasitesinin üzerinde çalışması, enfeksiyon,ortamda aşırı toz ve amonyak varlığı gibi nedenlerle meydana gelir.
Seyir:Akciğer damarlarına kan akışı zayıflar .Buna mukabil kalp tazyik gücünü korumak zorundadır ve karaciğerde kan basıncı yükselerek karın boşluğuna exudat akmaya başlar.Tüm kanatlılar hastalığa karşı duyarlıdır, bununla beraber hızlı gelişen ağır piliçler daha fazla duyarlıdır.
Belirtiler:Ölümler artmıştır.Tavuklar sıvı toplanmasıyla beraber zor nefes
alır ve hareket ederler.Karın boşluğu şişmiştir.Genç tavuklarda incelmiş derinin altında sarı sıvı kolayca görülebilir.Otopside akciğerler kanlıdır,
hidroperikardiyum vardır, kalpde hipertrofi oluşmuş ve karaciğer büyümüştür. Karın boşluğunda bol sıvı vardır.
Korunma:Kümeslerde düzgün bir havalandırma tertibatı olmalıdır. Amonyak ve toz kümesten uzak tutulmalıdır.Kümes ısısı normal olmalıdır. Düzgün aşı programı stresi azaltır. Solunum sistemi hastalıkları da
geciktirilmeden ilaçla tedavi edimelidir. Genç broilerde tipik ascites lezyonu (abdomen sıvıyla doludur) Ascites’in erken döneminde Perikardiyum da sıvı görülür.

Aspergillosis
Tanım:
Aspergillosis, tavuk ve hindilerin güç solunum,akciğerde nodüller,değişken ölüm ve büyüme geriliği ile karakterize,septik veya toxik durum gösterebilen fungal bir hastalığıdır.
Sebepler: Aspergillosis ,Aspergillus spp. mantar sporlarının
yumurtaya penetre olması veya yetiştirme döneminde
solunum yolu ile alınması ile oluşur.Bütün kantlılar
hastalığa duyarlıdır.
Belirtiler: Aspergillosis genelde 3 haftalıktan küçük civcivlerde ortaya çıkar . Güç solunum oluşturur ve civcivler tipik güç solunum hareketi sergilerler. Aspergillosis daha yaşlı hindilerde de görülür ve solunumda zorluk vardır. Mortalite genç broilerlerde yüsektir.
Lezyonlar: Akciğerde sarı nodüller vardır.Bronşlar ve hava keseleri enfeksiyon başlangıcı görüntüsü vardır. İlerlemiş safhada enfekte dokuları peynirimsi tabakalar kaplar. Bu durum özellikle hindilerde gelişir.
Tanı:Klinik belirtiler ve klasik nodüller tanı için önemlidir. Fakat mantarların izole edilmesi tanıyı kesinleştirir.
Korunma ve kontrol:Temiz, çatlak olamayan yumurtaları kullanmak, temiz ve taze altlık kullanmak, hayvanların yetiştirme ve verim dönemi boyunca temiz bir çevre sağlamak hastalığın kontrolünde önemlidir.
Civcivde aspergilozisden dolayı gelişen solunum güçlüğü, Hava kesesinde sarı nodüller. (Aspergillus sp. üremesi vardır)

Avian influenza

Tanım: Kanatlıların solunum ve sinir sistemine ait belirtilerle
birlikte yüksek bir morbidite ve mortalite ile karakterize akut
enfeksiyöz,kontagiyöz viral hastalığıdır.
Etken:İnfluenza tip A virusunun birçok alt tipleri hastalığı
oluşturur.
Duyarlı hayvanlar:Tavuk,hindi ve diğer yabani hayvanlar
duyarlıdır.Su kuşları önemli bir enfeksiyon kaynağıdır.Direk
temas,aeresol yolla ve yumurta ile bulaşma olabilir.
Belirtiler:Duyarlı tavuklarda 2-4 günlük inkubasyon süresini
takiben hastalık belirtileri aniden ortaya çıkar.Hastalığın seyri
genellikle kısadır ve hızla yayılır. Öksürük, tıksırma,gözde ve
burunda akıntı (grimsi,kanlı) yaygın semptomlardır.Yüksek
virülent form kafada şişlik ve siyanoz oluşturur,ishal ve ani
ölümlerde artış gözlenir.Akut dönemi atlatan hayvanlarda
inkordinasyon,dönme gibi sinirsel belirtiler görülür.
Lezyonlar: İbik ve deride konjesyon ve hemorajik lesyonlar
gelişir.Solunum sistemi bölgesi yangılıdır.Beyaz peynirimsi
tabakanın kalbi ve akciğeri sardığı görülebilir.Ayrıca kalbin
etrafındaki yağlarda ve proventrikülüste hemorajiler
görülebilir.Derinin kastan sıyrılması ile deri altı dokularda
sarı bir sıvıya rastlanır.
Teşhis ve korunma:Kesin tanı için kanda virüs ve antikor
izolasyonu gerekir.Virülent formun teşhisinde klinik belirtiler
yaygın olarak kullanılır.Aşı uygulamaları kesin koruma
sağlamamaktadır .Enfekte hayvanlar imha edilir.
İbikte şişme
ve siyanoz

CRD (Kronik solunum sistemi enf.)

Etken: Mycoplazma gallisepticum’dur. Mycoplazmalar da hücre
duvarı yoktur.
Hastalığın oluşması ve seyir
Her yaştaki hayvanlar duyarlı olmasına rağmen ,özellikle büyüme çağındaki hayvanlar daha çok yakalanırlar. Seconder enfeksiyonlarla beraber olunca daha şiddetli seyrederler. Bulaşma leteral veya vertical olabilmektedir. Leteral bulaşmada hayvanların hastalar ile teması önemlidir. Ayrıca damlacık enfeksiyonu tarzında da bulaşma olabilir. Bu tür bulaşmada kümesteki hayvanların hepsi hastalanır. Beslenme ve
havalandırma yetersizliği ,ısıtma noksanlığı ,hayvanların sıklığı
ve diğer stres faktörleri hayvanları CRD’ye karşı duyarlı hale
getirir.CRD pozitif damızlık sürüler hastalığın oluşmasında
önemli kaynaklardan biridir.CRD çoğunlukla seconder E.coli
gibi enfeksiyonlar la beraber seyreder. Bu da CRD complex
olarak adlandırılır.
Hastalık semptomları
CRD üçüncü haftadan sonra ortaya çıkar.Tracheal sesler
,hırıltılar,burun akıntısı,öksürük,solunum güçlüğü,yem tüketimi
azalışına bağlı kilo kaybı,yumurta tavuklarında verim düşüklüğü
ve dölsüz yumurta (%10) çokluğu gözlenir.Broilerde en önemli
belirti karkas ağırlığının önemli ölçüde azalmasıdır.
Hindilerde sinusların şişmesi nedeni ile yüzler şişer ve gözleri
kapanır. Ensefelopati şekillenir.

Lezyonlar ve Teşhis:
Otopside hava keselerinde açık sarı veya şeffaf
sümüksü bir mukus vardır.Ayrıca her iki akciğerde yarı
katı exudat tabakaları mevcuttur.
Teşhis klinik semptomlar ve laboratuar tanıları ile
yapılır.

Korunma:
Korunma üç aşamada ele alınabilir.
1-Koruyucu
ve
hijyenik
önlemler.
2-Aşılama
3-Mycoplazmadan ari kümesler oluşturmak
Aşılamada canlı ve inaktif aşılardan yaralanılabilir.
İnaktif aşıların immuniteleri düşüktür.Canlı aşılarda aşı
içersindeki suşun virülensi önemlidir ve kümese
hastalığın girmesi açısından tehlikelidir.Aşılar,göz
damlası,içme suyu,sprey ve intranazal inokülasyon
şeklinde
uygulanabilir.M.gallisepticum’dan
ari
kümesler oluşturmak için serolojik muayeneler ile
portörler ayrılır.Program grandparentler den başlar.
.
M.gallisepticum
dan dolayı oluşan
air sacculitis
• Çiçek ve Difteri Hastalığı(Fowl-pox)



Etken pox grubundan bir virüstür.Etkenin kanatlılarda
hastalık yapan ve immunolojik yönden bir birine yakın
4 suşu vardır.Tavuk çiçek virüsü,hindi çiçek
virüsü,kanarya
çiçek
virüsü,
güvercin
çiçek
virüsü.Kanarya çiçek virüsü hariç diğerleri tavuk,hindi
ve güvercinler de patojendir.
Hastalık oluşumu ve semptomlar
Hastalık yavaş yayılır .Sivrisinekler önemli bir bulaşma
kaynağıdır.Hastalığın iki formu vardır;
a- Çiçek :Deride nodüler lezyonlar yapar
b- Difteri: Göz, burun ve ağızda ve boğazda sarımtırak
pseudo-membranlı olan formudur.
Hastalık kanatlı hayvanlarda her yaşta görülebilir.
Hastalığın çiçek şeklinde özellikle derinin tüysüz
bölgelerinde, başta, gaga ve göz kenarları ile ibik ve
sakallarda çiçek lezyonlarına rastlanılır. Difteri şekli
daha ziyada ağız mukozasında görülür. Tavuklarda
lezyonlar larinks ve trachea’ya kadar uzanır, hindilerde
kursakta da vardır.Yumurta veriminde düşme görülür.
Hastalığın ayrıca nezlevi (okonazal) ve dahili şekilleri
de vardır. Nezlevi formda hayvanın burun ve gözleri
kapalıdır. Göz ve burun akıntısı mevcuttur.
Difteri formunda ağız
boşluğunda pseudomembranlar
Çiçek formunda
ibik lezyonları
• Tanı
Ağızda ve başta çiçek lezyonları karakteristiktir.Difteri formu mycotoxicozis ve
laringotrahitis ile karışabilir.Kesin tanı için LT aşısından önce laboratuara doku
örneği alınır.
• Korunma
Koruyucu amaçla tavuk ve güvercin virüslerinden hazırlanan aşılar kullanılır.
Tavuk çiçek virüsü aşısı, yalnız 6-8 haftalıktan büyük olan hayvanlara uygulanır,
çünkü piliçlerde enfeksiyona neden olur. Hastalık çıkan kümeslerde tavuk çiçek
aşısı tehlikelidir. Patojenitesi daha az olan güvercin çiçek aşısı tercih edilir.
Ancak kazanılan bağışıklık kuvvetli değildir. Aşılar ya tüy folliküllerine fırça ile
sürülür veya kanat zarına iğne ile batırılarak uygulanır.Anaçlar 20 haftalığa
gelmeden önce 2 defa aşılanmalıdır.Ayrıca sivrisineklerle mücadele
yürütülmelidir.
Difteri formunda
trahyada ki
lezyonlar
Çiçek hastalığında
yüz,sakal ve ibikte
lezyonlar
• Egg Drop Syndrom(EDS-76)



Etken:EDS-76 virüsü üreme özellikleri ve kimyasal yapısı bakımından Adenoviridae
grubuna ait DNA yapısında bir virüstür. Virüs vertikal yolla bulaşır. Ayrıca dışkı ile de
bulaşma olur.
Hastalığın oluşumu ve semptomlar
EDS-76, özellikle tavuklarda yumurta veriminde düşmeler, yumurtanın iç ve dış kalitesinde
bozukluklar ve salpingitisle ile beliren bulaşıcı bir hastalıktır.
Hastalıkta ilk bulgular renkli yumurtalarda renk kaybıdır. Bunu süratle ince kabuklu,
yumuşak kabuklu veya kabuksuz yumurtalar izler. Yumurta veriminde düşüş vardır.
Enfeksiyon genellikle 4-10 hafta sürer ve yumurta verimi % 4 e kadar düşer. Pik öncesi
meydana gelen enfeksiyonlarda verim hiç bir zaman beklenen düzeye ulaşamaz. Bazı
olaylarda sindirim ve solunum sistemine ait bozukluklarda rastlanılır.
Korunma
Korunma için EDS-76 inaktif aşılar kullanılır. Aşı genellikle yumurta periyoduna girmeden
önce (14-16 haftalıkken) kullanılmaktadır. Yumurtlayan hayvanlara da zorunlu hallerde aşı
yapılabilir. Aşılama hastalığa karşı yeterli bir koruma sağlar.
Yumurtalarda
oluşan şekil
bozuklukları
• E vitamini ve Selenyum eksikliği






Tanım:Vitamin E ve selenyum eksikliği, ensafalomalasi(crazy
chick disease),exudatif diatez ve muskular distrofi gibi
rahatsızlıklara yol açar.
Sebepler:Günümüzde tüm kanatlı rasyonları yeterli miktarda
vit.E ve Selenyum ihtiva edecek şekilde formüle edilmektedir.
Fakat yem fabrikasında oluşabilecek bir hata, yemde antioxidan olmayışı, acımış yağ veya hayvansal kaynaklı besinler,
yemde yüksek oranda mycotoxin ve yem depolama koşullarının
kötü olması sonucu vit.E /Selenyum eksikliği oluşabilir.Tüm
kanatlılar vit.E ve Selenyum eksikliğine karşı duyarlıdır.
Belirtiler:Ensafalomalasi,koordinasyon bozukluğu,denge kaybı
ve konvülsiyonlar vardır.Exudatif diyatez aşırı ölümlere neden
olur.Muscular distrofi ise hareket bozukluklarına yol açar.
Lezyonlar:Ensafalomalasi sonucu beyin büyümüştür.Civcivlerde
karın boşluğunda,erişkinlerde ise kalp kesesinde sıvı toplanması
(exudatif diyatez)görülür.Muskular distrofi sonucu
kaslarda
solgunluk ve düzensiz beyaz çizgiler oluşur.
Tanı:Kesin tanı için, görülen semptom ve lezyonlar
histopatolojik bulgular ile desteklenmelidir. Suya E vitamini Exudatif diyatez(deri altında
ilavesi
sonucu semptomlarda bir gerileme olması teşhise
Jelatin sıvı toplanması)
yardımcı olur.
Korunma:Yemde kesinlikle anti-oxidant bulunmalıdır. Acımış
yağ ve bozuk hayvansal besinlerden uzak durulmalıdır.Yemler
kısa periyotlarla stoklanmalı ve iyi muhafaza edilmelidir.Aşırı
küf içeren tahıllar tüketilmemelidir.

Gumboro(Infectious Bursal Disease)
•Etkeni bir Birnavirus türüdür. IBD virüsünün antijenik yönden farklı iki serotipi vardır. Serotip I
ve Serotip II. Tavuklar için patojenik olanlar Serotip I’de yer alırlar. Serotip II tavuklar için
patojen değildir.Serotip I içindeki suşlara standart suşlar denilir. Ayrıca bunlardan başka ABD’de
variant suşlar mevcuttur. Türkiye’de Gumboro virusu very (çok) virulent bir virustur.
•Hastalığın tanımı:
•Civciv ve piliçlerin akut seyirli, çok bulaşıcı bir hastalığı olup, sulu ishal ve Bursa Fabricius
(BF)’un büyümesi ile karakterizedir.Hindiler duyarlı olmasına karşın klinik semptomlar çok az
görülür.Mortalite,genellikle %5-30 arasındadır, ancak very virülent IBD virüsü enfeksiyonunda
%60’a ulaşır.
• İmmunosupresyon yani bağışıklık sistemi baskılanması
hastalıkta en önemli problemdir. Erken yaşta IBD geçiren
hayvanlar ciddi ve uzun süreli bir immunosupresyona
uğrarlar. Hayvanlar antikor üretemedikleri için bir çok
hastalığa karşı açık durumdadır.

Oluşum ve seyir:
Enfeksiyondan, daha ziyade, genç
hayvanlar (2-15
haftalık) etkilenir ve özellikle , hastalık daha çok 3-6
haftalık hayvanlarda görülür.Virüs horizontal yolla
bulaşır.Ayrıca kontamine yiyecekler,altlık ve ekipman da
önemli kontaminasyon kaynağıdır.Hastalığın inkübasyon
periyodu 3-4 gündür.Ölümler genellikle 2. günde başlar ve

  • günde durur. Hastalığın şiddeti, hayvanın yaşı, virusun
    virulansı ve hayvanlardaki antikor seviyesine göre değişir.
    Bursa fabrisius tahribatı nedeniyle bağışıklık sistemi
    çalışamaz.
    IBD’li bir civciv




    Klinik semptomlar ve tanı:
    Gomboro’nun klasik semptomları ateş,kendi kuyruklarını gagalama,ishal ve bursa
    fabrisius’da büyüme ve ödemdir.Sulu ishal nedeniyle hayvanın arkası kirlidir.Vucut tüyleri
    karışık bir haldedir.BF normalden iki kat büyümüştür.BF ile beraber thymüs ve dalakta
    etkilenir. 7’inci günden sonra iyileşenler yavaş yavaş eski halini alır.
    Hastalığın seyrinde BF’de şu gelişmeler yaşanır.Önce beyazımsı bursa büyür, sonra
    kanlanmaya başlar,daha sonra sarı jelatin bir yapı kaplar ve bir müddet sonra renksiz beyaz
    bir görünüş alarak atrofiye olur.2 haftalık civcivlerde görülen subklinik gumboro,atrofiye
    bursa ile karakterizedir.
    Otopside ki diğer bulgular ise ;ölenlerin göğüs kasları koyu renktedir, bacak ve göğüs
    kaslarında kanamalar vardır. Ön midede kanamalar görülür. Barsaklar mukoz bir içerikle
    doludur. Karaciğer soluk renktedir. Kesin teşhis laboratuvar testleriyle yapılır.
    Normal ve abnormal bursalar
    Enfeksiyonun erken döneminde
    bursayı örten sarı jelatin yapı.




    Gumboro’da bağışıklık:
    Maternal antikorların miktarının bilinmesi aktif bağıklık için şarttır.
    Maternal antikorlar Agar jel presipitasyon testi (AGPT), Virüs
    nötralizasyon (VN) ve ELİSA ile ölçülmektedir. Ancak en hassas test
    VN testidir. ELİSA testi pratik ve rutin kullanılabilirliğine karşın
    sonuçları korunma için kesin gösterge olamaz. Çünkü yüksek titreleri
    bazen korumadığı gibi, antikor varlığını yok gösterdiği durumlarda da
    hayvanlar hastalığa karşı dirençli olabilmektedir. ELİSA testi serotip 1
    ve 2 ye karşı oluşan antikorları ayırt edemez.
    Aktif bağışıklık için canlı ve inaktif aşılar kullanılır. Pratikte
    kullanılan aşı suşları patojenitelerine göre 3 kısma ayrılmaktadır;
    Mild (hafif) suşlar,İntermediate(orta şiddetli)suşlar,Hot (şiddetli)
    suşlar
    Gumboroda vucutta
    Bugün canlı aşılamada intermediate suşlar tercih edilmektedir. İnaktif
    Kanamlar,böbrekler ve
    aşılardan bursal kökenli olanlar embriyo ve doku kültürü kökenlilere B.fabrisiusta büyümeler
    göre daha uzun süreli ve homojen bir bağışıklık oluştururlar.
    Gumboro aşılamalarında başarısızlık nedenleri:
    *Damızlık sürülerde antikor titresinin bireysel olarak büyük
    farklılıklargöstermesi(variasyonu)
    *Farklı kümeslerdeki sürüler arasındaki titre varyasyonu nedeniyle
    civcivlerin
    antikor
    titreleri
    arasındaki
    değişkenlik
    *Aşılama zamanının doğru ayarlanamaması
    *İntermediate aşıyla aşılamaya rağmen sahada çok güçlü patojen
    etkenin varlığı halinde aşı virusunda daha önce etkiyip maternal
    antikorları kırarak hastalanmaya yol açması.
  •  

  • Gut
    Tanım:Gut yetişkin tavuk ve hindilerde görülen etyolojisi aydınlatılamamış,böbreklerde
    ve kalpte üratların birikmesi ile karakterize bir hastalıktır.
    Nedenleri:Bazı olaylarda yüksek proteinli yemlerin, sodyum bikarbonat
    zehirlenmelerinin,Vit A eksikliği ve mavi ibik hastalığının böbrekler üzerindeki stresine
    bağlı olarak bu tablonun çıktığı sanılmaktadır.
    Semptomlar:Hastalık eklem ve iç organların Gut’u olarak iki şekilde seyreder.Eklem
    formunda ürat biriken eklemlerin şiştiği ve parmakların deforme olduğu görülür.İç organ
    (viseral)formunda böbrek tübullerinde ürat birikimi nedeniyle gerginlik ve iç organ
    yüzeylerinde beyaz ürik asit kristallerinin kümeleştiği görülür.Kalp kesesininde üratla
    kaplandığı görülür.
    Korunma:Protein fazlalığından dolayı oluşan olaylarda protein oranı %20’nin altına
    Sağdaki üreter ürolitiazis nedeniyle genişlemiş durumdadır ve
    indirilir.
    Topuk eklemi içinde üratlar
    atrofiye olmuş böbrek belirsizdir .Sol taraftaki böbrekte de hypertrofi
    oluşmuştur Bu böbrekler yetişkin bir ticari Yumurtacıdan alınmıştır.
    Viseral gut.
    karaciğer,
    karın yağları
    ve sternum
    üzerinde
    üratlar vardır.
    Ürolitiazis. Aşağıdaki durum yumurtacılarda
    daha yaygındır.Hasta tavuklarda ölümden önce
    yumurta verimi düşer.Karkas konjestiv’dir .
    Bir veya her iki böbrekte atrofiye olmuştur.
    Üreter ürat ve mucusla beraber genişlemiştir.
    Yukarıdaki dişi broiler breeder öldüğünde
    iyi bir vucut kondisyonundaydı. Böbreklerden
    biri tamamen atrofiye olmuş durumdadır. Karşı
    taraftaki böbreklerde ise hypertrofi şekillenmiştir.
    Epikardium yüzeyinde de üratlar görülmektedir.
    Artikular gut. Periartikular bölgede oluşan
    ürat çöküntüleri.Sağ uçtaki ayak normaldir.
    Hava kesesi enfeksiyonları( Hindilerde)
    Etken:
    Mycoplazma meleagridis’dir.Enfeksiyon genelde genç hindilerde görülür.Tavuklar
    bu hastalığa daha dayanıklıdır.Bulaşma genelde solunum yoluyla ve yumurta ile
    olmaktadır.Etken hasta hayvanların kloakasında ve hava kesesinde bulunur.
    Belirtiler:
    Bazı hayvanlarda sinusitis’e rastlanır.Yüz şişer,burundan akıntı gelir.Hırıltılı
    solunum vardır.Tortikollis ve bursitis’le birlikte kemiklerde deformasyon
    görülebilir(osteodistrofik form).Lezyonlar genellikle torasik hava kesesinde
    bulunur.Hava kesesi zarlarının kalınlaştığı ve bitişik dokuların sarımsı bir exudat
    ile kaplandığı görülür.Daha çok 3-4 haftalık hindilerde görülür.Mortalite %5-10
    civarındadır.Daha yaşlı hindi palazlarında abdominal hava keselerinde de lezyonlar
    görülebilir.
    Teşhis:
    Klinik ve otopsi bulguları bu enfeksiyonun tanısı için yeterli olmayabilir.Kesin
    teşhis için etken izolasyonu ve identifikasyonuna ihtiyaç vardır.
    6 haftalık hindide abdominal hava
    keselerinde kazaöz exudat noktaları.
  •  
  • İç Parazitler

    Kanatlıların paraziter invazyonları, kanatlı üretim sistemlerindeki
    gelişme ve bakım sürelerinin kısalmasına bağlı olarak eski ekonomik
    önemlerini kaybetmişlerdir.Fakat damızlık ve ticari yumurtacı
    sürülerde hala göz ardı edilmemesi gereken sorunlardan biridir.
    Bulaşma:Yuvarlak solucanlar(nematodlar), yumurtalarının oral
    yolla
    alınması
    sonucu
    bulaşırlar.Tenyalar
    gelişmelerini
    tamamlayabilmek için böcek ve sinek gibi ara konakçılara ihtiyaç
    duyarlar ve bu ara konakçının tavuklar tarafından yenmesi ile
    hayvanlar infeste olurlar.Tüm kanatlılarda paraziter enfestasyonlar
    görülebilir.
    Belirtiler ve Lezyonlar :
    Askaridiazis:Etken askaridia galli’dir.5-10cm boyunda yuvarlak
    büyük kurtlardır.Enteritis ve dehidrasyon yaygın olarak görülür,
    bağırsaklarda ki görüntüsü spagettiye benzer. Hayvanlar savruktur.
    Kapillariazis: Etken Capillaria annulata’dır.Aşırı kilo kaybı ve ishal
    görülür.
    Cestodlar(Tenyalar):Segmentli bir halde bağırsağın üst ve orta
    kısmında bulunurlar.Yassı, şerit şeklindedirler.Baş kısımları ile
    barsağa tutunurlar.Kopan bölümlerinin dışkı ile atılmaları esnasında
    dikkati çekerler.
    Teşhis:Parazitlerin
    ve yumurtalarının çıplak gözle veya
    mikroskopta görülmesiyle olur.
    Tedavi ve Korunma:Ara konakçılarla mücadele önemlidir.Temiz
    kümeslerin kontamine olmaması için bütün hareketli ekipmanların
    iyi sanitize edildiğinden emin olmak gerekir.Antiparaziter ilaçların
    tedavi edici ve koruyucu amaçlı olarak kullanımı yaygındır..
    Yuvarlak solucan
    Tenyalar
    • İnfeksiyöz anemi(Chicken anaemia)
    Etken:
    Hastalığın etkenine Chicken anaemia agent (CAA) adı
    verilmiştir. Parvoviruslardan olduğu kabul edilir.
    Sebepler ve semptomlar:
    Bulaşma büyük ölçüde vertikaldir. Horizantal bulaşma
    önemsizdir. Hastalık iki haftalıktan büyük hayvanlarda
    herhangi bir bozukluğa neden olmaz. Günlük SPF
    civcivlerde patojendir. Mortalite %25-50’dir. Şiddetli
    yaygın hemoraji, kemik iliğinin plazesi ve lenfoid
    organların atrofisi ile karakterizedir. Anemi tablosu
    hakimdir.
    Korunma:Genel hijyenik önlemlere dikkat edilir. Henüz
    aşısı yoktur.
  • İnfeksiyöz Laringotrahitis(ILT)

    Etken:Etkeni Herpes grubundan Laringotracheitis virusudur.ILT tavuk ve sülünlerin çoğunlukla

    Hastalığın seyri ve semptomlar:


    larinks ve üst solunum yollarında değişik derecede belirti gösteren çok bulaşıcı viral bir
    hastalığıdır.
    LT genellikle 5 haftalıktan büyük tavuklarda görülür,fakat 3 haftalıklarda da görüldüğü
    olmuştur.Klinik belirtiler genellikle erişkinlerde görülür.Hastalık perakut,akut,subakut ve kronik
    formda seyredebilir. Perakut formda mortalite %50 – 70 arasında değişir. Nefes alıp vermede
    zorluk vardır. Nefes almada hırıltı görülür. Ağız ve burunla kanlı eksudat çıkarılır.Erişkin
    tavuklarda gözde akıntı vardır.Ölüm boğulmadan olur. Otopside en önemli bulgu hemorajik
    tacheitistir. Trachea’nın içi kanlı bir eksudatla doludur.Daha hafif formlarda trahyada şiddetli
    fakat kansız bir yangı vardır.Diğer organlarda anemi tablosu hakimdir.ILT yumurta veriminde
    de azalmaya sebep olur.
    Trahya’da görülen kan ayırıcı bir tanıdır.Kesin tanı için virüs izolasyonu yapılır.
    Korunma:Hastalığa karşı en etkili korunma yöntemi aşılamadır. Aşılama uygulamaları kloakal,
    follikül ,içme suyu,aerosol,intraokuler yolla yapılabilmektedir. Aşılama ile 15-20 haftalık bir
    bağışıklık elde edilir.
    Trahya’da
    aşırı miktarda
    kan
    Hafif formda
    gözde akıntı
  • İnfeksiyöz Bronşitis

    Etkeni Corona virüs grubuna dahil avian enfeksiyöz bronşitis virüsüdür.Virüsün 20
    değişik serotipi her yaştaki tavuklarda hastalık yapabilir.
    Hastalığın oluşumu ve semptomlar
    İnfeksiyöz bronşitis tavukların akut ve kontagiyöz seyirli bir solunum sistemi
    enfeksiyonudur. Bu enfeksiyon tavuklarda tracheal sesler, öksürük ve aksırma ile
    karakterizedir. Özellikle civcivlerde çok daha şiddetli seyreder ve ilave olarak burun
    akıntısı ile yüzde şişme de görülür. Hastalık uterusu da etkiler
    ve yumurtadaki
    tavuklarda verim düşüklüğü yapar. Yumurta kalitesi çok düşmüştür.Hastalığın bazı
    suşlarının böbrek dokularına afinitesi vardır. Hastalığın bu şekline ‘uraemia’ denilir. Kış
    aylarında çok şiddetli seyreder. 6 haftalıktan küçük olanlar daha hassastırlar. Mortalite
    %15-25’tir.Bu hayvanlarda su içme isteği fazladır.
    Trahya’da kazeöz
    tabaka
    •Tanı:Otopside solunum sistemi bölgesinde köpüklü
    airsacculitis vardır.Trahya,burun
    boşlukları ve sinüslerde seröz ,kazeöz veya kataral bir exudat vardırYumurtlayan tavuklarda
    karın boşluğunda sulu bir yumurta sarısı dikkati çeker fakat bu tipik değildir..Böbrekler
    büyümüştür.Kesin tanı için vücuttaki IB antikor seviyesi’ne bakılır ve virüsün identifikasyonu
    yapılır.
    •Korunma:Aşılama ile hayvanları tamamen kontrol altına almak çok sayıda serotipinin olması
    dolayısı yüzünden imkansızdır. Aşılama inaktif ve canlı aşılarla olabilmektedir. Maternal
    antikor durumuna bağlı olarak 1. günden itibaren aşı yapılabilir. Canlı aşıları genellikle içme
    suyu, aerosol ve intraokuler olarak uygulanmaktadır.
    Bronşitis nedeniyle
    oluşan anormal yumurtalar
    İ.bronşitiste böbreklerde
    akut nefritis tablosu
  • İnfeksiyöz synovitis

    Tanım:İnfeksiyöz
    synovitis;
    Mycoplasma
    synoviae(Gr negatif) tarafından oluşturulan ,hindi
    ve tavuklarda akut ve kronik seyirli ,eklemleri,
    tendoları ve solunum sistemini etkileyen bir
    hastalıktır.
    Hastalığın oluşması ve seyir:
    İnfeksiyöz synovitis de M.synoviae ile beraber
    E.coli veya staphyloccocus sp’den dolayı gelişen
    seconder enfeksyonlar da görülebilir.MS genellikle
    vertikal yolla bulaşır.(MS pozitif damızlık
    sürülerden elde edilen civcivlere bulaşır). Mortalite
    %1-10 arasındadır.
    Belirtiler ve teşhis:
    Enfeksiyon genellikle 4-14 haftalık tavuklarda ve
    10-14 haftalık hindilerde görülür.Topallık ve
    eklemlerde şişlik oluşur.Ancak hayvanların
    %10’unda semptoplar görülebilir.MS ayrıca hava
    keselerini,ovariumları, ve sinüsleri de enfekte
    edebilir.
    Otopside kanat ve ayak eklemlerinde gri-beyaz irin
    görülür.Hava kesesinde Sarı peynirimsi bri tabaka
    vardır.Teşhis için anaç sürülerde MS taraması
    yapılır.Kesin teşhis bakteri kültürü ile yapılır.
    Korunma ve tedavi: CRD’de olduğu gibidir.
    M.Synoviae’nin eklemlerde
    Oluşturduğu lezyonlar
    İnfeksiyöz synovitisli bir hindide
    Göğüs kaslarındaki lezyonlar
  • Kandidiazis
    Tanım:Kandidiazis; kanatlıların ,mantarlar tarafından
    oluşturulan, performans düşüklüğü,depresyon ve diyare
    ile karakterize bir hastalığıdır.
    Sebepleri:Candida albans doğada yaygın olarak bulunan
    bir mantardır ve sağlıklı hayvanların sindirim sisteminde
    bulunur.Herhangi bir mikrobiyal dengesizlik veya stres
    durumu candida’ların aşırı üremesine ve lezyonların
    oluşumuna sebebiyet verir.Tüm kanatlılar ve memeliler
    hastalığa karşı duyarlıdır.
    Belirtiler:İnfekta
    hayvanlar
    düşük
    performans
    gösterirler,boyun tüyleri kirlidir.Diyare ile beraber kloaka
    çevresindeki tüyler de kirlenmiştir.
    Lezyonlar:Ağız ve farinx de beyaz plaklar Kursakta kandidazis sonucu oluşan
    mycozis
    gelişmiştir.Kursak beyazlaşmıştır ve pamuksu havluya
    benzer adezyonlar görülürİlium ve yeyunumda da benzer
    adhezyonlar vardır.Duedonum yüzeyinde de beyaz
    mukoid bir tabaka oluşabilir.
    Tanı:Sindirim sistemindeki görülebilir lezyonlar tanıda
    kullanılır.Kesin teşhis için labaoratuvar
    tetkikleri
    yapılabilir.
    Küf üremesine bağlı olarak
    Kontrol ve korunma:Kaliteli ve temiz besin maddeleri
    ile besleme ve küf-mantar önleyiciler kullanmak yeyunum’da gelişen mukoid enteritis.
    hastalığın kontrolünde önemlidir.
  • Kanibalizm



    Tanım:Kanibalizm ,tavukların ve diğer kanatlıların tüy çekme, baş, boyun, ibik, kloaka,
    parmak, kanat, kuyruk gibi kısımlarının gagalanması ile ortaya çıkan bir hastalıktır.Her
    yaştaki hayvanda görülebilir.
    Nedenler:Yumurta verimine yaklaşan yarkalarda kloaka’nın altındaki karın bölgesini
    gagalama çok görülür.Kloaka gagalamada en önemli hazırlayıcı faktör anüsün
    prolapsusudur(anüsün dışarı çıkması).Diğer hazırlayıcı nedenler ise;yemlerde fazla miktarda
    mısır bulunması,kümeste yeterli yemlik ve suluk bulunmaması,hayvanların aç kalmaları,
    kümeslerin gereğinden fazla aydınlatılması,hayvanların sıkışık olması,beslenme bozuklukları
    ve ektoparaziter irritasyonlar sayılabilir.
    Korunma ve tedavi:Hazırlayıcı nedenler ortadan kaldırılmalıdır.
    Tavuklara gaga kesim işlemi uygulanır.Gaga kesimi her yaştaki hayvana uygulanabilir.Gaga
    kesiminde üst gaganın 1/3’ü, alt gaganın ise ucu kesilir.Yumurta tavuklarında yumurta
    dönemine girenlerin üst gagaları kesilir ve elektirikli koterle koterize edilir.Rasyona 2 gün tuz
    ilavesi de geçici bir tedavi sağlar.
    Kloaka etrafındaki
    Oviduktun prolapsusu ve yolunmuş tüyler
    tüyler yolunmuş haldedir.
  • Klamidiozis-Ornitozis
    • Etken
    Etken,zorunlu bir hücre içi bakterisi olan chlamidia psittaci’dir(Gr.negatif).Biri
    virülent ve öldürürücü,diğeri ise daha az virülent olan iki türü bulunmaktadır.
    • Hastalığın oluşması ve semptomlar
    Akut,subakut ve kronik seyir izleyebilir.Zoonoz bir özellik taşır.Akut
    enfeksiyonlarda daha çok 1.tip hakimdir.Tavuklar ,hindi ve ördeklerden daha
    dirençlidir.Martı, karatavuk,güvercin ördek gibi yabani kanatlılar hastalığın esas
    rezervuarıdır.Bulaşma sindirim sistemi iledir.Aerosol yolla bulaşmada
    mümkündür.Stres faktörleri yayılmada önemli rol oynar.Hastalık tavuklarda
    latent veya kronik olarak seyreder.Hastalık gözden kaçabilir. Hindilerde
    durgunluk ,sarı jelatinöz bir dışkı ,verimde azalma ,burun ve gözden prulent bir
    exudat gelmesi en fazla görülen belirtilerdir.

    • Korunmak için biosecurity önlemleri uygulanır.Dezenfeksiyon etkin bir şekilde
    uygulanır.Aşı uygulamaları sonuç vermektedir.
  • Klostridyal Enfeksiyonlar

    Klostridium’lar kanatlılarda botulismus,nekrotik enteritis,gangrenli dermatitis,göbek ve
    yumurta sarısı enfeksiyonlarına sebep olurlar.Klostridiumlar Gr.pozitif,sporlu bakterilerdir.
    • 1-Botulismus
    C.botilinum’un C tipinin toksinlerinden ileri gelen bir hastalıktır.
    Hastalığın oluşumu ve semptomlar
    Toprakta ve barsakta normal olarak bulunan bu etkenin kendisi patojen değildir.Üreyip toksin
    oluşturarak enfeksiyona neden olurlar.Tavuk,yabani ördek,insan ve diğer birçok hayvan ve
    kuş hastalığa duyarlıdır.Toksin sinir sistemini etkiler ve kasları felç eder.Genellikle 21
    günden büyük piliçlerde görülür. Toksin seviyesine bağlı olarak boynun ,bacakların ve
    kanatların kontrolü kaybolur.Hastalığın inkubasyon periyodu alınan bakterinin miktarına göre
    birkaç saatten birkaç güne kadar değişir.Morbidite %30,mortalite %10’dur.
    Teşhis için klinik belirtiler önemlidir.Hastalıktan etkilenmiş tavuklardan alınan serum
    farelere verilerek toxin tanımlanmaya çalışılır.
    Tedavi ve korunma
    Tedavi bu hastalıkta sonuç vermez.Hafif olaylar 1-2 gün içinde iyileşir.Korunma için hasta
    hayvanlar ve diğer bakteri kaynakları uzaklaştırılır.Akarsu kenarından alınan kum veya çakıl
    altlık olarak kullanılmamalıdır.
    Sinirsel kontrolünü kaybetmiş
    ve boynu düşmüş şekilde yatan
    botilismuslu bir hayvan
    • 2-Gangrenli Dermatitis



    Etkeni Cl.perfringens tip A,Cl septicum ,Cl.novyi,Cl
    sporogenes’tir.Zaman zaman S.aures bu etkenlerle
    birlikte enfeksiyona neden olur.
    Hastalığın oluşumu ve semptomlar:Genellikle 5-7
    haftalık hayvanlar daha duyarlıdır.Derideki fiziksel
    yaralanmalar sonucu etkenler bulaşır ve enfeksiyon
    başlar.Tavuk ve hindilerde deri altında ödem ,çıtırtı
    ve bazı hallerde septisemi ile seyreder.Vucudun
    çeşitli yerlerinde görülebildiği gibi en çok bacakların
    derin dokularında gazlı ödemler tarzındadır.Broilerler
    de kanatta,bagette,but ve göğüs arasındaki bölgede
    çürümüş,bozulmuş dokular vardır.Yaralardan kan
    sızar.Hızlı bir şekilde kokuşma başlar ve tüyler
    kolayca ayrılır.İki gün içinde ölüm gerçekleşir.
    Mortalite %50’ye ulaşabilir.
    Teşhis:Gangrenli dermatitisin klinik semptomları
    karakteristiktir.Kesinleştirmek laboratuvarda enfekte
    doku kültürlerinde clostridium sp.veya stafilokok sp.
    aranır.Otopside karaciğer
    ve şişmiştir.Enfekte
    bölgelerde gaz kabarcıkları vardır ve etin görüntüsü
    koyu kahverengi yeşildir.
    Tedavi
    ve
    korunma:Penisilin
    gurupları
    kullanılır.Düzenli gumboro aşılamasının hastalık
    insidensini düşürdüğü gözlenmiştir.Kümeslerde veya
    nakillerde fiziksel yaralanmaların önüne geçilmelidir.
    Broilerde bacakta
    gangrenli dermatitis
    Gangrenli dermatitisli bir broilerde
    göğüs derisinin altında oluşan hava
    kabarcıkları ve seröz akıntı
    • 3-Ülseratif Enteritis



    Etkeni clostridium colinum’dur.
    Hastalığın oluşumu ve semptomlar
    Ülseratif enteritis daha çok bıldırcınlarda olmakla birlikte genç tavuklar ve hindilerde de
    görülen akut bir enfeksiyondur.Hasta hayvanlar da kabarmış tüyler,halsizlik,diyare,kanlı
    dışkı ve biraraya toplanma görülür.Koksidiyoz hayvanları bu hastalığa predispoze
    kılar.Mortalite bıldırcınlarda %100, tavuklarda %10 ‘dur.Semptomlar cocsidioz ve
    internal parazit’lerin semptomlarıyla benzeşir.
    Otopside barsak çeperinde ülserler görülür,karaciğer sarı-açık kahverengi renktedir.Dalak
    şişmiş ve hemorajiktir.
    Tedavi ve korunma
    En etkili antibiyotik streptomisin dir.All in-all out kuralı korunmada önemlidir.
    Ülseratif enteritis mukozada
    ülseler mevcuttur.
    • 4-Nekrotik Enteritis
    • Etken Cl.perfringes tip C’dir.Barsak kanalında bu etkenin sayıca artması sonucu
    oluşan fazla miktarda toksin hastalığı oluşturur.Barsaklarda yangıya bazende
    kanlı ishale neden olur.Halsizlik ve koyu renkli dışkı mevcuttur.
    • Otopside barsak yüzeyinde pürüzlü ,kabarcıklı bir görüntü vardır ve barsak
    duvarı kalınlaşmıştır.Barsak lümeni hemorajiktir.Bazen karaciğer yüzeyinde 2-3
    mm’lik nekrotik alanlara rastlanır.Genellikle 6-8 haftalık piliçlerde
    görülür.Mortalite %5-15 arasındadır.
    • Tedavide penisilinler etkindir.
    Nekrotik enteritiste barsak
    Pürüzlü ve havlu
    görüntüsündedir.(üst)
  • Koksidioz (Broilerde)







    Etkenler ve oluşum:Koksidioz ,broilerlerler de 9 farklı protozoon tarafından
    oluşturulur.Ekonomik açıdan önemli olanları Eimeria acervulina, E.maxima, E.tanella,
    E.mivati, E.necatrix ve E.brunetti’dir. Organizmaların yaşam siklüsü 6 gündür.Enfekte etme
    ve üreme yeteneği olmayan oositler gübreler ile etrafa yayılırlar.Altlıkta enfekte edebilme ve
    üreme yeteneklerini kazanan oositler tavuklar tarafından ağız yolu ile alınarak enfekte
    olurlar.Broilerler 1 günlük iken dahi enfekte olabilirler.En duyarlı hayvanlar 4-6 haftalık
    olanlardır.
    Hastalık belirtileri:Diyare ,sindirilmemiş yem parçaları, depigmentasyon, kanlı dışkı,kötü
    uniformite,tüylerin kalitesinin bozulması ,gelişme geriliği ve mortalite de yavaş seyirli bir
    artış koksidiozun en belirgin external semptomlarıdır.Sekonder enfeksiyonlara davetiye
    çıkarırlar.Yıpranan barsak dokusunda nedbeler gelişmesi sonucu barsağın resorbsiyon
    yeteneği azalır.Civcivlerin kursakları genişlemiştir ve içi sıvı bir madde ile doludur.Kanat ve
    ayaklarda felçler gelişir.Yaşlı tavuklarda kronik seyreder.
    Lezyonlar:Tavuklar için önemli 6 türün oluşturdukları lezyonlar tanımlanmış ve bu lezyonlar
    puanlandırılarak koksidiozun şiddet derecesi ortaya konmuştur.(Johnson ve Reid)
    E.Tenella:Tavuklarda secum koksidiozisi yapar.Yalnız secum da görülür.İnfeksiyonun 4.günü
    hastalık belirtileri başlar ve 5-6.günlerde kanamalar, ölümler dikkati çeker.
    E.necatrix:Barsak koksidiozisi ile karakterizedir.Yaygın olan ve şiddetli seyreden bir
    koksidiozisdir.Atılan oocyst sayısı azdır.Ölümler 5.gün başlar 12.güne kadar devam eder.
    E.maxima ve E.brunetti:Barsak koksidiozisi yaparlar.Hastalık yaygındır fakat hafif
    seyreder.Oocyt atımı yavaştır.E.maximaya karşı kısa sürede bağışıklık gelişir.
    E.acervulina ve E.mivati:E.acervulina ve E.mivati infeksiyonları tavuklarda sık sık
    görülmektedir.Her iki etkende dışkı ile bol miktarda atılırYetişkin tavuklar için önemli
    önemli sayılmazlar. Fakat broilerde önemlidir.
    Gelişmekte olan oositleri içeren beyaz plaklar duedonum
    Aşırı fazlalaşan lezyonlar birleşmeye başlar,barsak
    civarında görülürler.Bu lezyonlar duedonum duvarında
    kararır.Barsak duvarı kalınlaşır,içerik suludur.Lezyonlar
    merdiven basmakları gibi görülebilirler.Yüzeyde seröz
    yumurta sarı kesesi kıvrımına kadar ulaşır.
    veya müköz sıvı vardır.Lezyonlar cm2’de en fazla 5 tanedir.
    Lezyonlar birbirlerine daha da yakınlaşmıştır.
    3 haftalık hayvanlarda lezyonlar duedonumudan 20 cm
    aşağıya ilerlemiştir.Barsak duvarı kalınlaşmıştır
    .
    Mukosal duvar tamamen birleşen klonilerden
    dolayı grileşmiştir.Konjesyon ve peteşial kanamalar
    vardır.Merdiven benzeri tipik lezyonlar orta barsaktadır.
    Orta barsakta peteşial kanamlar görülür.Barsakta
    balonlaşma veya duvarda kalınlaşma yoktur.
    Az miktarda portakal rengi mukus görülebilir.
    Barsak yüzeyi peteşial noktalarla kaplanmıştır.
    Lümen portakal rengi mukusla dolmuştur.
    Balonlaşma yoktur.Duvar hafif kalınlaşmıştır.
    Barsak balonlaşmış,duvar kalın, mukoza
    Barsakların büyük bir kısmı balon gibidir.Aşırı miktarda kan
    pürüzlü ve serttir.Lümende sayısız pinpon topu
    pıhtısı ve sindirilmiş kan hücrelerinden kaynaklanan
    karekteristik renk ve çürük kokusu vardır.+4’de tavuklar ölür.
    benzerikan pıhtısı ve mucus vardır.
    Sekum duvarında az miktarda peteşiler vardır ve Sekumda lezyonlar çok fazlalaşmıştır ve kan vardır.
    kalınlaşmamıştır.Sekum içeriği normaldir.
    Sekum duvarı bazı yerlede kalınlaşmıştır.
    Sekumda büyük miktarda kan vardır.Sekum duvarı aşırı
    kalınlaşmıştır.Az miktarda dışkı görülebilir.
    Sekum duvarı şişmiş,gerilmiş ve kanlıdır. Büyük
    kazeöz nüveler vardır.Dışkı çok azalmıştır .+4 ölü
    tavukların skorudur.
    Dağınık bir biçimde görülen küçük peteşiler ve beyaz
    noktalar bağırsağın dış yüzeyinden görülebilir.Mukozal
    Yüzeyde az sayıda zarar görmüş nokta vardır.
    Serozal yüzeyde çok sayıda peteşiler görülebilir.Orta
    bölgede sınırlı kesitler halinde balonlaşmalar vardır.
    Barsak lümeninde dış kanamalar vardır ve serozal yüzey
    Dış kanamalar barsağa koyu bir renk verir.Barsakda
    kırmızı peteşiler veya beyaz plaklarla kaplanmıştır.
    Serozal yüzey kalınlaşmış ve birçok hemorajik nokta vardır. kırmızı-kahverengi mukus vardır.Barsaklar boydan boya
    Şişmiştir.+4 ölü tavukların skorudur.
    Normal barsak içeriği azalmıştır.
    E.mivati’de lezyonlar ve yerleşim E.acervulina’ya çok benzer.Fakat bazı ayırıcı belirtiler mevcuttur.E.mivati
    enfeksiyonun gelişmesi sürecinde aşağı doğru ilerleme gösterir.İlerlemiş enfeksiyonlar daha da ileriye gidebilir.
    Merdiven şekli görüntüsü gibi genel semptomlardan ziyade bireye özgü semptomlar vardır. Şiddetli konjesyonlar.
    bu cinsde görülmez .Ölüm seyrektir. Eğer şiddetli enfeksiyon olursa +4’ tablosonda ölüm olur.
    Barsak duvarı gri renklidir.Barsağın bazı küçük bölümleri
    kalınlaşmıştır.Somon blığı rengindeki materyalin pul pul
    barsak lümenine döküldüğü görülür.
    Barsak duvarı kalınlaşmıştır ve kanlı ,kataral bir exudat
    vardır.Rektuma doğru enine kırmızı çizgiler olabilir ve
    Sekal tonsillerdede lezyonlar görülebilir.Bu bölgede
    soft bir mukus görülebilir.
    Korunma ve kontrol:
    Koksidiozis antikoksidial ilaç uygulamaları ile
    kontrol altına alınır.Bazı koksidialler immunite
    gelişimi için hafif şiddette koksidiozise
    oluşumuna olanak verirler.Devamlı aynı
    antikoksidial ilacı kullanmak direnç gelişimine
    sebep olabilir.
    Daha aşağıdaki barsak kısımlarında mukozal yüzeyde nekrozlar ve
    koagülasyonlar görülebilir. Bazı tavuklarda barsakta kuru
    nekrotik bir membran ile sekumda ağır kazeöz bir oluşum vardır.
    Lezyonlar orta ve üst barsağa kadar ulaşırlar.
    /
    Koksidiozis Hindilerde
    Koksidioz hindilerde 7 protozoa tarafından
    oluşturulur.Bunlar E.adenoeides, E.gallopavonis,
    E.meleagrimitis,
    E.dispersa,
    E.innocua,
    E.subrotunda ve E.melagridis’tir. Koksidiaların
    hindilerdeki
    hayat
    siklüsü
    şöyledir:hindi
    tarafından oocyst alındıktan sonra 2 veya daha
    fazla aseksual faz ve 1 seksual faz geçirir.
    Belirtiler:Enteritis,sulu ve mukoid diyare,karışık
    tüyler ve anorexi vardır.Tedavi ve kontrol
    tavuklarda olduğu gibidir.
    E.gallopavonis:
    Oocyst’ler elips
    şeklindedir.Lesyonlar
    genelde şiddetlidir
    ve barsağın sarı
    kesesi kıvrımında
    görülür.Krem
    renkli yapışık
    olmayan kazeöz korlar
    karakteristiktir.
    E.adenoeides:Oocyst’ler elips şeklindedir.Çok
    Patojeniktirler.En belirgin lezyonlar sekumda dır.
    Secum rektuma kadar uzamıştır.Sekal içerik
    mukozal döküntülerle birleşerek sert nüveler
    oluşturmuştur.
  •  
  • Kolera(fowl cholera)

    Etken:
    Pastorella
    multocida’dır.(Gr.negatif)Aerob
    veya
    fakültatif
    anaerob’tur.Kapsül (K) ve somatik O olmak üzere iki antijenik
    yapıya sahiptir.
    Hastalığın seyri
    Perakut,akut,septisemik,kronik seyirli,bulaşıcı ve öldürücüdür.
    Etken sağlam hayvanların yutak,larinks,ve sindirim sistemlerinde
    fakültatif patojen olarak bulunur.Direnç kırılınca hayvanlar
    hastalanır.Bakımsız özellikle A vitamini eksikliği olanlar telef olur.
    Hastalığın formları ve Semptomlar
    Akut ve subakut formda yeşil ishal ile ibik ve sakallarda morarma
    gibi
    tipik
    belirtiler
    görülür.Mortalite
    %10-100
    arasındadır.Hastalığın kronik formunun 5 değişik şekli vardır.
    a)nezle
    şekli:
    yüz
    şiş
    ağız
    ve
    burunda
    akıntı.
    b)otitis şekli:boyun çarpıklığı ve denge bozukluğu
    c)deri şekli:sakallarda ödem
    d)artritis şekli:eklemlerde şişlik ve topallık
    e)peritonitis şekli:zayıflik ve verim düşüklüğü
    Teşhis
    Klinik belirtiler,akut ölümlerde post mortem lezyonlar hastalığın
    teşhisinde önemlidir.Bunun yanında bakteri kültüründe pastöralla
    multocida aranır.
    Koleralı Bir tavukda
    ödemli ve şişmiş sakal
    • Kolerada tedavi ve korunma

    Sağıtımda sulfa-tmp kombinasyonları ve enrofloksasin endikedir.A vitamini takviyesi
    yapılır.Korunmak için çok iyi bir dezenfeksiyon gereklidir.Kedi,köpek fare ve yabani
    hayvanlar kümeslerden uzak tutulmalıdır.Hastalar hemen ayrılmalıdır.Mevsim
    değişikliklerinde hayvanlara iyi bakılmalıdır.Ticari hindi ve tavuklar aşılanmalıdır.
    Koleralı bir hayvanda
    septisemi dolayısı ile
    büyümüş bir karaciğer
    Normal akciğere göre sert ve
    koyu kırmızı renkte olan
    koleralı bir hayvan akciğeri
    (soldaki)
  •  
  • Koli enfeksiyonları (Colibacillosis)
    • Etken:Etken E.coli’dir(GR negatif).E.coli bağırsağın normal mikroflorasında en
    fazla bulunan türdür.Fakültatif aneorobik,sporsuz bir bakteridir.Somatik
    O,flagellalar H ve mikrokapsüle ait K antijenlere sahiptir.Çok sayıda serotipi
    vardır.
    • Tanım:E.coli primer ve seconder enfeksiyonları ile kanatlılarda sıkça
    rastlanılmakta ve büyük ekonomik kayıplara sebep olmaktadır.Başta viral
    hastalıklar olmak üzere bakteriyel ,paraziter hastalıklar ve toksikasyonlar
    sırasında E.coli ölüm oranını artıran ikincil etkendir.
    • Oluşum:Sıcak,soğuk,ışık,havalandırma,yem değişikliği , gibi stres faktörleri ve
    vücudun direncini düşüren her türlü hastalık halinde barsakda doğal olarak
    bulunan E.coli’nin çoğalmasıyla ortaya çıkar.Enteropatojenik E.coli’ler
    biyokimyasal testler ile patojen olmayanlardan ayrılamazlar.
    Teşhis ve tedavi:E.coli’nin kesin teşhisi ancak laboratuvar testleri ile
    konur.Sağıtım da başta enrofloksasinler olmak üzere,sulfa-tmp kombinasyonları
    ve neomisin sülfat kullanılır.Etkili bir aşısı yoktur.
    Secumda Koli granüloma
    (hjarres disaese).
    Bu semptom tuberkulozla
    Karıştırılmamalıdır.
    • E.colinin primer ve seconder etken olarak
    katıldığı hastalıklar.
    Koliseptisemi embriyonal ölümler, koligranüloma,
    enteritis, salpingitis, sinovitis (artritis,perikarditis,
    hava kesesi yangısı(air sacculitis),sarı kesesi
    yangısı(yolk sac infection),omfalitis.
    1-Air sacculitis(hava kesesi yangısı):
    Tavuklarda hava kesesi yangılanmaları E.coli
    enfeksiyonları
    yanısıra
    CRD,
    Newcastle,
    IB,Aspegilozis, İnfeksiyöz laringotrahitis’te de
    rastlanır.Hava
    keseleri
    kalınlaşmış
    ve
    dumanlıdır,ilerlemiş durumlarda peynirimsi sarı
    tabakalar görülür.Enfeksiyonun durumuna göre
    öksürük,tıksırık ve burunda akıntı görülebilir.Hava
    kesesi yangısından orijin alan perikarditis,
    miyokarditis, perihepatitis, gibi enfeksiyonlarda
    bildirilmiştir.
    2-Synovitis
    Synovitis, eklemlerde oluşan yangıdır. Eklemlerde
    iltihaplı ve cerehatli bir görüntü vardır.Enfekte
    eklemlerde e.coli ile beraber başka bakteri ve
    virüslerde izole edilmiştir.Yaygın olarak aşırı
    zayıflık ve dehidrasyon gelişir.
    Air sacculitisin erken dönemlerinde
    oluşan bulutlu ve köpüklü görünüm
    3-Perikarditis ve Perihepatitis(kalp ve
    karaciğer zarının yangısı)
    E.coli’nin kalp ve karaciğer zarına
    yerleşmesiyle
    meydana
    gelen
    bir
    enfeksiyondur.Sarı peynirimsi tabakalar
    kalbi ve karaciğeri kaplar. Enfeksiyon
    bazen air sacculitisle beraber seyredebilir.
    Genel enfeksiyon belirtileri vardır.
    Perikarditis de kalp üzerinde ki
    Sarı peynirimsi tabaka
    Soldaki bir günlük broiler
    civcivde oluşan omphalitis görülmektedir.
    4-Omphalitis(Civcivlerin göbek yangısı)
    Hijyenik koşullarda çıkmamış civcivlerde
    ,henüz açıkta bulunan göbeklerinden E.coli
    başta olmak üzere diğer bakteriler girerler.
    Göbek kırmızımtrak
    olur. Genellikle
    keskin kötü bir koku mevcuttur.Karın
    boşluğu mısır unu gibi hissedilir ve
    şişmiştir.İlk üç gün ölümleri %5’ekadar
    çıkabilir. Dehidrasyon , aşırı zayıflık,
    kloaka’nın etrafında yapışık dışkı,ve bir
    araya toplanma yaygın olarak görülür.Hasta
    civcivler septisemi ve toksemiden ölür.
    5-Enteritis
    Diyare ve dehidrasyon en belirgin semptomdur. Bağırsak yüzeyinde hemorajiler
    görülür ve mukus tabakasıyla kaplanmıştır.Enfeksiyonun şiddetine bağlı olarak
    barsak epitel dokusunda soyulmalar mevcuttur.Mortalite genç hayvanlarda
    yaşlılara göre çok daha fazladır.
    6-Salpingitis
    Oviduct’un bir solunum sistemi enfeksiyonu ,Peritonitis(karın zarının yangısı)veya
    suni tohumlama işlemi sırasında enfekte olmasıyla oluşur.Oviduct mukoid,kazeöz
    bir exudat ile dolar.Yumurtlayan tavuklar için öldürücü’dür.
    7-Sarı kesesi enfeksiyonları (Yolk sac infection):
    Kuluçkalanma sırasında veya yumurta dan henüz çıkmış civcivlerin yumurta sarı
    kesesin de oluşan mikrobiyal ve yangısal bir durumdur.Kuluçka hijyenine dikkat
    etmeyen ve kötü bakım ve besleme koşulları altında bulunan işletmelerde sıkça
    görülür.Sarı kesesi yangısı genellikle kuluçkalanma safhasında meydana
    gelir.Embriyonal ölümlere ,hastalıklı ve portör civcivlerin çıkmasına neden
    olur.Omfalitisle beraber seyredebilir.Otopside sarı kesesi genişlemiş,damarları
    dolgun içinde sulu ve pıhtılı yumurta sarısı bulunur.
    E.coli enfeksiyonunda
    enfekte olmuş
    yumurta kesesi
  •  
  • Koriza





    Etken:Etken Haemophilus paragallinarium’dur(Gr.negatif).
    Dayanıksız olup konakçı dışında kısa sürede ölür.Üç serotipi
    vardır ve bunlar A,B,C diye adlandırılır.
    Bulaşma
    Koriza akut seyirli bir üst solunum yolu hastalığıdır.Bulaşma
    hastalar ve portörler ile olur.Solunum ve sindirim sistemi ile
    bulaşır.Çoğunlukla kış aylarında çıkar.Hastalık özellikle gençlerde
    ve yumurtlama dönemindeki hayvanlarda sıkça görülür.
    Hastalığın seyri ve semptomlar
    Yüzde şişlik ve konjiktivitis (gözlerin kapanması),seröz veya
    prulent burun akıntısı ile karakterizedir.Yumurtlama döneminde ki
    tavuklarda
    verim
    düşüklüğü
    ve
    solunum
    güçlüğü
    şekillenir.Erkeklerde sakallarda ödem sıklıkla görülür.Hasta
    hayvanlarda yem ve su tüketiminde azalma vardır.Mortalite %10
    morbidite ise %80 civarındadır.Hastalığın seyri 2 hafta
    kadardır.Hastalığı atlatanlar 2-3 ay bağışıklık kazanırlar.
    Teşhis klinik bulgular ve laboratuvar muayeneleri sonucu yapılır.
    Sağıtım ve korunma
    Sülfa-tmp ve enrofloksasin başarı ile kullanılmaktadır.
    Korunmaya kümese hastalıktan ari hayvan koymakla başlanır ve
    dezenfeksiyona dikkat edilir.Korizaya karşı 2-3 serotip içeren
    inaktif adjuvanlı aşılar kullanılır.10-20 haftalı hayvanlara deri altı
    verilince uygun bağışıklık kazanılır.
    İnfeksiyöz koriza’da
    yüzde ve gözde meydana
    gelen şişlikler
  •  
  • Leukosis
    • Etken:Leukosis/Sarkoma grubu virüslerdir. Yumurta ile de bulaşırlar. Tümörlerle
    karakterize hastalıklar yaparlar. Bu çeşit hastalıkların başında lenfoid leukosis gelir.
    Doğal koşullarda tavuk ve hindiler için patojendirler. Eritroblastosis ve hemangioma
    da ülkemiz için önem arzeder.
    • a- Lenfoid leukosis
    Virüs yatay ve dikey olarak bulaşır. Başlıca karaciğer, dalak ve böbrek gibi iç
    organlarda tümöral bozukluklar yapar. Hastalık daima BF’da tümör yaparak başlar
    ve tavuk yumurtlama çağına girdiği zaman tümör metastaz yapar. Lenfoid leukozis
    genel olarak ‘Büyük Karaciğer Hastalığı’ olarak bilinmektedir. Sürüde salgın olarak
    seyretmez (Nadiren damızlıklarda %23 e varan kayıp oluşur). Bireylerde tümöral
    bozukluklar olarak çıkar. Nodüler tümörler başlıca karaciğer, böbrek te görülür.
    Ayrıca bu nodüller BF’ta da görülür. Tümörleri marek tümörlerine benzer.
    Lenfoid leukozlu bir tavukta
    Karaciğer ve B.fabrisius’da tümörler
    Lenfoid leukozlu bir tavukta
    B.fabrisius ve böbreklerde tümörler
    • b- Eritroblastosis
    Proliferatif ve anemik olmak üzere iki şekilde seyreder. Proliferatif şekil daha
    çok görülür ve kanda çok sayıda eritroblast görülmesi ile karakterizedir. Anemik
    şekilde, kanda olgunlaşmamış kan hücreleri ve çok belirgin bir anemi tablosu
    görülür.
    Doğal koşullarda 3 aylıktan büyük tavuklarda rastlanılır. Fakat 5 haftalık
    olanlarda da bildirilmiştir. Anemik şekilde hastalar kısa sürede ölür. Proliferatif
    şekilde ise hastalar bir süre yaşayabilir. Otopside her ikisinde de anemik tablo
    görülür. Proliferatif şeklin en belirgin otopsi bulgusu karaciğer, dalak ve
    böbrekteki büyümedir ve renk kiraz kırmızısıdır.
    • c-Hemangioma
    Hemangiomalar damar sisteminin tümörleridir.
    Leukotik tümörler hariç diğer tümörlerin broiler ve yumurtacılarda sırasıyla %
    25 ve %19 unu hemangiomalar oluşturur. Değişik yaşlarda görülebilir. Tabii
    salgınlarda ölümler 6-9 ay arasında meydana gelir. Ancak deneysel
    inokulasyonlarda 3 haftadan 4 aylığa kadar olanlarda da hemangiyomlar
    oluşmuştur. Hayvanlar soluk renktedir ve kansızlıktan ölürler. Hemangiyomlar
    çoğunlukla deride meydana gelir fakat iç organların üzerlerinde de şekillenirler.
    Hastalığa karşı Leukosis/Sarkoma virüslerinin inaktive edilmesi sırasında
    antikor oluşturma güçlerinin de tahrip edilmesi neticesi iyi bir aşı elde
    edilememektedir. Bu nedenle dirençli hatların yetiştirilmesi ile kontrolünün
    mümkün olduğu görülmektedir.
  •  
  • Marek


    Etkeni Herpesviradae grubuna ait bir virüstür. 3 serolojik
    tipi bildirilmektedir. Tavuk Herpes virüsü (THV), ancak
    hücre ile beraber kaldığı sürece canlı kalabilir. Hindilerden,
    tavuklar için nonpatojenik, fakat THV ile antijenik yakınlığı
    olan ve bu nedenle aşı olarak kullanılan hindi herpes virüsü
    (HHV) izole edilmiştir. Virüs, hücrelerin çekirdekleri içinde
    yaşar.
    Tanım:Marek hastalığı tavukların çeşitli organlarında,
    dokularında, periferal ve optik sinirlerde mononukleer
    lenfositlerin (genellikle T lenfositleri) üremesi ve birikmesi
    ile kendini belli eden, tümoral, bulaşıcı ve öldürücü bir
    hastalığıdır. Hastalık doğal koşullarda sadece tavuklarda
    görülmektedir. Özellikle gençlerde immun sistemi baskılayıcı
    (immunsupresif) bir etkiye sahiptir. Hastalık her yaşta
    görülebilirse de, gençler (10-15) haftalık daha duyarlıdır, 1530 haftalık hayvanlarda da görülür.

    Hastalığın seyri ve semptomlar:

    Enfeksiyonun inkubasyon süresi 3 hafta veya daha
    uzundur.Hastalık iki şekilde seyreder.
    1- Klasik marek (hafif enfeksiyon): Genellikle gençler
    arasında seyreder, hafif ve uzun seyirlidir. Durgunluk ve
    zayıflama mevcuttur. Kanat ve/veya bacaklarda tek veya çift
    taraflı felçler sonu bacaklarda biri ilerde, diğeri geride
    bulunma durumu, kanatlarda düşmeler, bazen parmaklarda
    içeri doğru bükülme vardır. Gözde iris tabakasında asimetri
    vardır. Klasik Marekte ölümler %10-15 arasıdır.

    Ayaklarda ve kantlarda felç.
    Ayakların biri ilerde biri geridedir.
    Felçli başka bir piliç

    2-Akut marek:Daha çabuk yayılmaya ve ölümlere (%50)
    neden olur. Klınık tablo aynen klasik marekteki gibidir.
    Tanı :Otopside değişik organ ve dokularda değişik
    büyüklükte lenfoid karakterde tümörlere rastlanılır.Özellikle
    deride(tüy diplerinde),dalak,karaciğer, akciğer ve üreme
    organlarında tümoral oluşumlara rastlanır.Siyatik sinirlerin
    kendileri ve kökleri kalınlaşmıştır ve asimetri
    söz
    konusudur.Benzer lezyonlardan dolayı Amerika’da Marek
    hastalığı Leukosis’in altında incelenir.Kesin tanı için
    laboratuvar testleri kullanılır.
    Tüy köklerinde oluşan
    Marek tümörleri
    Karaciğerde büyüme ve çok
    sayıda tümörler
    İç organlardaki
    Marek lezyonları

    Marek (MD), Lenfoid leukosis (LL) ve Nonbursal reticuloendotheliosis (RE)’in epizootiyolojik
    ve patolojik özelliklerinin karşılaştırılması
    •Özellik
    •Başlama Yaşı
    •Pik zamanı
    •Sınırları
    •Klınik belirtiler
    • Felç
    • Ana lezyonlar
    • Karaciğ
    • Sinir
    • Deri
    • Bursal tümör
    • Bursal atrofi
    • Bağırsak
    • Kalp
    MD
    LL
    RE
    2-7 ay

1 ay
4-10 ay
3 ay
2-6 ay
1 ay
Yaygın
Yok
Nadir
Yaygın
Yaygın
Yaygın
Nadir
Yaygın
Nadir
Yaygın
Yaygın
Yok
Nadir
Yaygın
Nadir
Yaygın
Nadir
Yaygın
Yaygın
Nadir
Nadir
Yaygın
Yaygın
yaygın
Koruma

Koruyucu amaçla hayvanlar 1. günden itbaren aşılanırlar. Sadece bir kez yapılır. Aşılamada
yaygın olarak HHV kullanılır. Virüs ya hücresizdir ve hücre içindedir ki bu saklanması için
sıvı azot gerektirir. Her iki aşı türüde inokülasyonla yapılır. Aşılı hayvanlar, sonradan patojen
bir virusla enfekte olduklarında kendileri hastalanmamalarına karşın, onlarla birlikte veya
direkt temasta bulunanlara aktarabilir ve enfekte olmalarına neden olabilirler.

 

Newcastle Hastalığı

Etkeni Paramixoviridae grubuna ait ve RNA karakterinde
bir virustur.Başlıca 3 patojenik tipi vardır.
1-Lentojenik suşlar:HB1,La sota,F,vs.Bunlar çok hafif
enfeksiyonlara yol açarlar.
2-Mezojenik suşlar: Rokain,Komarov,Mukteswar,M107 vs.
orta derecede virulense sahiptirler ve hayvanların solunum
ve sindirim sistemlerinde tahribata yol açarlar.
3-Velojenik
suşlar:Milano,Herts,GB,İsrail,Çorum
vs.Bunlar çok bulaşıcı ve öldürücüdürler.

Klinik seyir ve semptoplar
ND özellikle tavuk ve hindiler solunum,sindirim ve sinir
sistemlerinde bozukluk meydan getiren tehlikeli ve
öldürücü bir hastalıktır.
Klinik olarak hastalığın 4 farklı tipi görülür.
1-Doyle tipi:Hastalık ani başlar.Mortalite %90’nı
bulur.Hızlı solunum,sulu yeşil ishal görülür.Kaslarda
titreme ,torticollis,kanat ve bacaklarda felç oluşabilir.
2-Beach tipi:Aniden başlar ve suratle yayılır.Solunum
zorluğu ve öksürük vardır.Yem tüketimi düşer,yumurta
verimi azalır.Mortalite %10-90 arasındadır.
3-Baudette tipi:Yetişkin tavuklarda solunum problemleri
ile akut olarak seyreder.1-3 hafta sürer.Yumurta verimi
düşer ve hayvanlar eski hallerine dönemezler.
4-Hitchner tipi:Daha çok civcivlerde rastlanır.Solunum
bozuklukları ile seyreder.Bazen torticollis,bacak ve
kanatlarda felç şekillenir.
Newcastle de sinirsel
semptomlar(torticollis)


Bir sürüde solunum ve sinir sistemi bozuklukları beraber
görüldüğünde ND’den şüphe etmek gerekir.
Teşhis
Klinik semptomlar,otopsi bulguları ve virüs izolasyonu ile
kesin tanı konur . Otopside air sacculitis ,trahya da yangı ve
conjuktivitis görülür.


Korunma
ND,aşılanmış sürülerde sadece solunum bozuklukları ile
beraber seyreder ve yumurta veriminde azalmaya sebep
olur.ND’de canlı ve inaktif aşılar kullanılabilir.
a-canlı aşılar:HB1,F,La sota gibi lentogenik suşlarla
hazırlanır.HB1 ve F suşları günlük civcivlerde sinirsel
semptomlar
oluşturmazlar.La sota suşu aşılama sonrası
solunum bozuklukları yapar.İlk aşılama mutlaka lentogenik
suşlarla yapılmalıdır.
b-İnaktif aşılar:Virulent suşlar formol veya betapropiyolakton
ND’den dolayı oluşan air sacculitis
ile inaktive edildikten sonra aşı olarak kullanılır.
ND aşıları değişik yollarla verilebilmektedir.
*Burun veya göze damlatma yöntemi
*İçme suyu veya sprey
*Kanat zarına batırma ve kloaka yolu
*İM veya SC enjeksiyon (mezojenik suşlar ve inaktif aşılar).
ND aşılamaları damızlık, broiler ve yumurtacı tipi tavuklarda
mutlaka uygulanmalıdır.
Damızlık sürüler mutlaka her 3 ayda bir aşılanmalı ve
koruyucu bağışıklık düzeyi devam ettirilmelidir.
Newcastle hastalığında
bezli midede kanama

ORT enfeksiyonu




Etken
Hastalığın etkeni ornithobacterium rhintracheale(ORT)’dir(Gr.negatif).Tavuklarda daha
çok serotip A,hindilerde ise A,B,C ve D saptanmıştır.
Hastalığın oluşumu ve semptomlar
Solunum yolu ile bulaşmaktadır.Hem hindi hem de broilerler de vakaların % 80’nin de
E.coli ile birlikte bulunmuştur.Vertikal yolla bulaşma da mümkün olabilmektedir.
Klinik olarak solumada güçlük ,başta ödemler görülür.Kış aylarında hastalığın insidensi
artar.Broiler de klinik belirtiler 3-4 haftalık iken ortaya çıkar.Damızlıklarda ,hastalığın
öncelikle pikte olan yada üretime geçiş devresinde ki hayvanları (24-52)haftalık iken
etkilediği belirtilmiştir.Mortalite değişkendir.
Hindilerde daha büyük önemi olan hastalık 2-8 haftalık gençlerde görülmekle beraber 14
haftalıktan büyükler ve erkekler de ağırlıktadır.Hastalık 7-10 gün etkisini sürdürür ve
mortalite %1-10 ‘dur.Ağır yapılı hindilerde seyir daha etkindir.
Teşhis
Otopside hava kesesi yangısı ve pneumonie tablosu tipik kabul edilir.ORT’nin kesin
teşhisi etken izolasyonu ve identifikasyonu ile yapılır.
Tedavi ve korunma
ORT,antibiyotiklerin bir çoğuna duyarlı olmakla birlikte direnç gelişimi çok yaygın
olduğundan duyarlılık testi yapmakta fayda vardır.Enrofloksasin etkili bir antibiyotikdir.
Korunmada biyosecuritiye önem verilir.Aşı uygulamaları sonuç vermektedir.

Paratifo enfeksiyonları
• Tanım ve Etken:
Diğer salmonella türlerinden ileri gelen hastalığın adıdır.Etken
S.gallinarium ve S.pullorum dışındaki S.typhimurium ve
S.enteridis(Gr.negatif) gibi diğer salmonellalardır.
• Semptomlar:
Gençler daha fazla duyarlıdır.Enfeksiyonun çıkış ve yayılışı
pullorum ve tifo’ya benzer.Ölümler %20’ye varabilir.Başta
salmonella enteridis olmak üzere paratifo özellikle insan sağlığı
açısından önemlidir.Öldürücü gıda zehirlenmelerine sebep
olabilir.Enfeksiyonun çıkış,bulaşma ve yayılması pullorum ve
tifoda olduğu gibidir.Hastalarda tüylerin kabarması ,iştahsızlık
,durgunluk ve titreme vardır.Perakut vakalarda yukarıdaki
semptomlar görülmez.Hayvanlar kısa bir süre içinde
ölürler.Semptomlar birçok hastalıkla karışabilir.Kesin tanı için
laboratuvar tetkikleri gerekir.
• Sağıtım ve korunma:
Pullorum ve Tifo için geçerli mücadele metodları uygulanır.
• Perozis(Tendon Kayması -Slipped Tendon)
• Tanım:Perozis kanatlıların topuk ekleminin bir
deformasyonudur.
• Sebepler:Perozis
yetersiz
beslenme
sonucu
oluşabilir.Özellikle mangenez,kolin,biotin,folik asit,
niasin ve pridoxin yetersizliği
hastalığı oluşturan
sebeplerin başında gelir. Broiler ve ticari hindiler başta
olmak üzere bütün kanatlı hayvanlar hastalığa karşı
duyarlıdır.
• Hastalık belirtileri:Topuk eklemi genellikle düzleşmiş,
şişmiş ve genişlemiştir. Ayak veya incik yana doğru
çevrilmiştir.
• Lezyonlar:Eklemdeki bozulmalar tendoların kaymasına
sebep olur.Buda incik ve ayakların yana doğru
çevrilmesiyle sonuçlanır.Birçok sürüde birden fazla
tendo da kaymalar görülmüştür.Lezyonların görüldüğü
hayvan sayısındaki fazlalık problemin varlığına işarettir.
• Tanı:Görülen lezyonlar tanıya yardımcı olur. Benzer bir
hastalık olan ‘’Tibia bükülmesi’’ile karıştırılmamalıdır.
• Korunma :Dengeli bir rasyonla beslenme ve özellikle
rasyonda yeterli mangenez bulunması hastalık riskini
azaltacaktır.
Broilerde perozis nedeniyle
bükülmüş ayak

Pullorum
• Etken:Salmonella pullorum’dur(GR.negatif).Sporsuz bir bakteridir.Somatik O
antijenine sahiptir. Etken kontamine materyallerde ve dış ortamda 14 ay
,kümeste 3-3.5 ay, yemlerde 2 ay canlı kalabilir.
• Tanım:
Pullorum genç kanatlılarda genellikle septisemik ve öldürücü ,erginlerde kronik
ve lokalize formlarla seyreden bulaşıcı bir hastalıktır.Hastalığa tavuk hindi ve
diğer kanatlılar duyarlıdır.Gençler erginlerden dişiler erkeklerden daha
duyarlıdır.İnkubasyon süresi gençlerde 4-6 gündür.Hasta ve portör hayvanlar
%3-35 arasında mikroplu yumurta çıkarırlar(vertikal bulaşma).Yumurta ile
enfekte olanlar septisemiden ölür.
Akciğerde Grimsi-beyaz
necrotik odaklar
• Belirtiler ve teşhis:
Gençlerde ölüm yüksek oranda seyreder, hayvanlarda beyazımsı yeşil bir ishal
vardır.Kloaka etrafı kirlidir.Erginlerde ölüm çok düşük orandadır,hayvanların
bazılarında ishal,durgunluk ve verim düşüklüğü yapar.Enfekta erginler portör
olarak yaşamlarına devam ederler.
• Teşhis için klinik bulgular yeterli değildir.Bakteriyoskopi,kültür ve serolojik
testler(aglünitasyon testi);hayvan deneyi ve bakteriyofaj deneyi yapılır.
• Sağaltım:
Sulfonamid,nitrofuran,gentamisin ve enrofloksasin’lerden yaralanılır.Fakat
antibiyotikler sadece geçici bir baskı sağlarlar.
• Korunma sağaltımdan önemlidir.Boşalan kümesler özellikle aldehitli
dezenfektanlar ile dezenfekte edilmeli,yem salmonalladen ari olmalı ve risk
altındaki kümeslerde tüm hijyen kurallarına eksiksiz uyulmalıdır.
Civcivde topuk ekleminde synovitis
• Reovirüs Enfeksiyonları(viral artritis
ve malabsorption syndrom)
• Tanım:
Kanatlı hayvanların solunum ve sindirim sistemin de
problem oluşturan büyümenin durması,tüylenmenin
gecikmesi,ters ve kaba tüylenme,ayak ve gagada renk
açılması,kemikleşmeme ile karakterize reovirüsler’in
meydana getirdiği bir hastalıktır. Hindi ve tavuklar
hastalığa karşı duyarlıdır.
• Hastalık belirtileri:
Viral artritis; Reovirüsler’in topuk ekleminden ayaklara
uzanan tendolarda oluşturdukları bir yangıdır.Topuk
Soldaki bacak viral
ekleminin altında ve üzerindeki tendolarda şişme ve
hemorajiler yaygın olarak görülür.Kronik durumlarda artritis nedeniyle şişmiştir
tendolar eriyerek birleşirler veya koparlar.
Malabsorpsiyon sendromunun yaygın belirtileri ise
gelişme geriliği, zayıf bacaklar, özellikle kanatlarda
kırılmış tüyler (helikopter hastalığı), depigmentasyon
(solgun tavuk sendromu)femur başında nekroz,diyare ve
altlıkta sindirilmemiş yem parçalarıdır.Morbidite %3040 ,mortalite ,sekonder enfeksiyon yok ise %5-10’dur.
•Tanı:Klinik semptomların birçoğu diğer hastalıklar ile
karışabilir.Hasta tavuk laboratuvarda serolojik testlere tabi tutulmalı
veya virüs izole edilmelidir. Tavukların ayak problemlerinde çoğu
zaman Stafilokok sp.ve E.coli suşları bulunmuştur.
•Korunma:En iyi korunma all in-all out kuralının sıkı bir şekilde
uygulanmasıdır. Anaçlara uygulanan inaktive edilmiş aşı yeterli
olmasa da yavrularda koruma sağlar.Viral artritiste vertical bulaşma
yaygın olduğu için kümes kontamine olmadan hastalığın erken
teşhisi önemlidir.
Önemli lezyonlar faklılaşabilir.
Bunlardan birtanesi
pankreatik lezyonlardır.
Alttaki hasta hayvanın
pankreasıdır.İlk olarak
duedonuma yakın olan
panreas dokusu etkilenir.

Rickets(Ca,P ve vit D3 eksikliği)
Tanım:
Rikets kalsiyum/fosfor eksikliği veya dengesizliği ile
D3 vitamini eksikliğine bağlı oluşan bir hastalıktır.İnce
kemikler ve boncuk görünümünde kaburga ile
karakterizedir.
Hastalığın nedenleri:Yetersiz
kalsiyum ve fosforla
beslenme ,rasyondaki kalsiyum/fosfor dengesizliği ve D3
vitamini eksikliği temel sebeplerdir.Depoda uzun süre
açıkta bırakılan premixlerde ve acımış yağ veya bozuk
hayvansal kaynaklı ürün içeren yemlerdeki D3 vitamininin
yıkımlanması veya aşırı miktarda sindirilmemiş besinlerin
atılması sonucu oluşan beslenme yetersizlikleri hazırlayıcı
sebepler arasında sayılabilir.
Duyarlı hayvanlar:Rikets tüm genç kanatlılar da
Eğrilmiş uzun
görülebilir. Ticari yumurtacılar
yüksek kalsiyum
gereksinimi dolayısı ile
hastalığa karşı duyarlıdır.
kemikler ve
Yumurtlayan hayvanlar benzer sebeplerden dolayı
tesbih
osteomalasi veya kafes yorgunluğu gibi problemlere de
görünümündeki
maruz kalırlar.
kaburgalar
Belirtiler:Topallayan ve hareketsiz olan hayvanlar yürümeye isteksizdirler ve kemik uçları
büyümüştür.Topuk eklemini oluşturan kemik uçlarındaki büyüme çok dikkat çekicidir.Kemikler
yumuşak ,lastik gibidir.Gaga yumuşamıştır.Kostakondral birleşme yerinde kaburgalardaki tesbih
tanesi görünümü yaygın bir lezyondur.Klinik belirtiler kadar yemdeki Ca,P ve D3 seviyelerinin ve
Ca/P oranının saptanması kesin teşhis için önemlidir.
Korunma:Dengeli bir Ca/P oranına ve yeterli D3 vitaminine sahip bir yem korunma için
yeterlidir.Ayrıca yemlerde D3 vitaminin stabil kalması için anti-oxidan kullanılmalıdır.
• Selülitis
• Tanım:Tavukların deri , deri altı ve kaslarında
meydana gelen bir enfeksiyona karşı oluşan yangısel
bir reksiyodur.
• Hastalık sebepleri:Bakteri veya küfle kontamine
yumurta ,kafes ve diğer kümes ekipmanları hastalık
kaynağını oluşturur.Tüm kanatlılar duyarlıdır.
• Belirtiler:2-4 gün içinde karın derisinde kalınlaşma
olduğu görülür.Başka bir harici semptom
görülmeyebilir.
• Lezyonlar:Göbeğin çevresinde veya göğüsle but’un
arasında sarı peynirimsi kazeöz exudat görülür.
Kanat ,bacak ve göğüs bölgesinde de aynı lezyonlar
oluşabilir.
• Teşhis:Otopsi de görülen lezyonlar en önemli
bulgulardır.
• Korunma:Tavukların fiziksel olarak zarar görmeleri
engellenmelidir.
Keskin
kenarlı
ekipmanlar
azaltılmalı,hayvanlar
hoyratça
ellenmemeli,
tırnaklarla deride olabilecek yaralanmaların önüne
geçilmelidir.Üretilen yumurtlar olabildiğince temiz
olmalıdır.Genel kümes sanitasyonuna dikkat
edilmelidir.
Karın derisi altında
kazeöz exudat
• Septisemi –Toxemi



Septisemi –toxemi kandaki bakteriler ve toxinler tarafından oluşturulan bir durumdur.
Oluşum ve seyir
Hastalık farklı patojenler tarafından oluşturulur.Bakteriyel enfeksiyon su,yiyecek diğer
tavuklardan bulaşmış olabilir.E.coli gibi, viral bir enfeksiyonda karışan seconder
etkenler tarafından da oluşturulabilir.Enfeksiyonun gelişimi için 7-14 gün gerekir.Tüm
kanatlı hayvanlarda görülebilir.
Hastalık belirtileri ve tanı
Hasta hayvanlar diğerlerinden daha az gelişmiştir.Hayvanlar yavaş yavaş
ölür.Dehidrasyon ve aşırı zayıflık vardır.Kaslar kırmızıya çalan hamurumsu
yapıdadır.Kalp etrafında aşırı miktarda sıvı vardır.Karaciğer büyümüş,dalak şişmiş veya
ufalmış,böbrekler büyümüştür.Kesin tanı için etkilenmiş organlardan kültür hazırlanır.
Tedavisi yoktur.Korunma için genel biosecurity kuralları uygulanır.
Soldaki hasta broiler
daha az gelişmiş,
dehidrasyon oluşmuş
ve eti pembeleşmiştir.

Stafilokok enfeksiyonları(Staphyloccal Synovitis artritis)


Etken:Etken olarak en çok deri ve burun boşluğu florasında
normal olarak bulunan bir mikroorganizma olan stafilokok
aureus’dur.Gr(+) dir.
Hastalığın oluşumu ve seyri
Tavuk ve hindiler başta olmak üzere tüm kanatlı türlerinde
görülen akut ve kronik seyirli enfeksiyonlardır.
a-Septisemi şekli ;daha çok yetişkinlerde görülür ve hastalar
toksemiden ölür.Mortalite %25-30’a ulaşabilir.
b-Artritis ve Synoviti şekli;8-14 haftalık piliçler ile 18 haftalığa
kadar olan hindi palazları daha çok duyarlıdır.Synovial
membranların ve tendoların yangılanması en belirgin
semptomdur.Topallık ve eklemlerde şişme vardır.Ayak ,eklem,
tendo ve kemik iliğine yerleşen stafilokoklar apse ve çıban
oluşumuna sebep olurlar.
c-Spondilit(omurga yangısı)olgularıda genellikle 6 haftalık
piliçlerde görülür.Hastalarda torticollis oluşur.
d-Stafilokoklar ayrıca taban ve sternum sinovitleri ile deride
yara şeklinde enfeksiyonlara da sebep olurlar.Tabanda lokal
yaralar broilerlerde sıkça görülür.
Tedavi ve korunma:Tedavide sulfa-tmp kombinasyonları ve
enrofloksasinler kullanılabilir.Koruyucu tedbir olarak öenmli
bakteri kaynakları olan kümes çalışanları ve aşı ekipmanları
çok iyi sanitize edilmelidir.
Topuk ekleminde
oluşan Staf.enf.
Ayağı kaplayan staf.enf.

Streptokok enfeksiyonları
Zaman zaman ortaya çıkan streptokok enfeksiyonlarında daha çok strep.faecalis ve
strep.zooepidemicus (Gr.pozitif) izole edilmiştir.Akut ve kronik enfeksiyonlara neden
olurlar.Kayıplar %50’lere ulaşabilir.Hayvanlarda genel enf.semptomları ve yüksek ateş
vardır.Teşhis laboratuvarda doku materyalinden streptococ izolasyonu ile
yapılır.Sağıtımda sulfa-tmp,enrofloksasin gibi Gr pozitif bakterilere etkin geniş
spektrumlu antibiyotikler kullanılır.

Listeriozis
Etken listeria monocytogenes’tir(Gr.pozitif).Her yaştaki hayvanlar bu enfeksiyona
duyarlıdır.Listeriozis özellikle sıcak bölgelerde görülür.Hayvanlarda düşkünlük ve
septisemi
tablosu
şekillenir.Bazen
merkezi
sinir
sistemi
bozukluklarına
rastlanır.Tortikollis ce ishal vardır.Mortalite %25-30’a ulaşabilir.Otopside septisemi
tablosu yanında karaciğer şişmiş ve yeşil bir renk almıştır.Kesin tanı laboratuvarda
yapılır.Tedavide yüksek dozda teterasiklin kullanılır.

Erisipelas
Etken Erysipelothrix insidiosa’dır.Hindilerde büyük ekonomik kayıplara neden
olur.Genellikle 15 haftalıktan büyük hindilerde rastlanıldığı gibi piliç ve ördeklerde de
görülür.Hastalık akut seyreder ve hindiler genellikle Belirti göstermeden ölürler.Mortalite
%1-15 arasındadır.Ölenlerin otopsisinde septisemi tablosu vardır.Pektoral kaslar,deri altı
ve kalbi çevreleyen yağ tabaklarında kanamalar görülür.Karaciğer ve dalak normalden
çok büyüktür.Sağıtımda enjektabl penisilin ve diğer geniş spektrumlu antibiyotikler
kullanılabilir.

Şişkin Baş sendromu(Swallen Head Syndrome)
Etken: Paramyxovirus grubuna dahil bir Pneumovirustur. Zarflı bir
virustur.
Semptomlar:
Özellikle 4-6 haftalık broilerlerde olmak üzere damızlık ve yumurtacı
tavuklarda görülür. Peri ve infraorbital sinüslerde şişkinlik, tortikollis,
opistotonus ve inkoordinasyonla karakterize, akut seyirli bir hastalıktır.
Her yaştaki damızlık ve yumurtacı tavuklarda görülebilen bu hastalık,
özellikle yumurtlama döneminin başlangıcında ve 4-6 haftalık
broilerlerde görülür. Hastalıkta ilk semptom burun akıntısı ve
aksırıktır. Kafada ödem vardır. Tortikollis gibi sinirsel bozukluklar
görülür. Bakteriyel komplikasyonlar olursa mortalite %20 ya kadar
çıkabilir.
Korunma:
Etçi damızlık ve yumurtacı tavuklara canlı aşı 12. haftalık iken yapılır.
Yumurtlama periyodunda iken ikinci aşı olarak inaktif aşı uygulanır.
• Spiroketozis
Etkeni borrelia anserina’dır(Gr.negatif).Düşkünlük, baş bölgesinin morarması ,
ishal ve yüksek ateş görülürHastalığın ilerlemiş formunda felçler
görülür.Otopside dalak büyümüş ve üzerinde ekimozlar vardır.Kenelerin fazla
olduğu bölgelerde mortalite %100’e çıkabilir.Sağıtım için kene mücadelesi ve
antibiyotik uygulaması yapılır.

Vibriyonik enteritis
Etken vibrio metschnikovii’dir(Gr. negatif).Genç kanatlılarda akut seyirli ,kolera
benzeri semptomlarla seyreden ve ani ölümlere sebep olan bir hastalıktır.Tavuk
ve güvercinler hastalığa karşı çok duyarlıdır.Hastalık belirtileri Tavuk
kolerasındaki belirtilere benzer.Ancak vucut ısısı normaldir ve akut
seyirlidir.İshal vardır.

Pseudotuberkülozis
Etkeni yersinia pseudotüberkülozis’dir(Gr. negatif).5 serotipi vardır.Akut veya iç
organlarda nodüler ve kazeöz şişliklerle karakterize kronik seyreden bir
hastalıktır.Özellikle hindilerde yüksek mortalite ile seyreder ve bu oran %80’e
ulaşabilir.Klinik belirtiler klorenın subakut formuna benzer.Akut formda hastalar
belirti göstermeden ölürler.En etkili tedavi antibiyogram testi sonucuna göre
antibiyotik kullanımı ile yapılır.

Tifo (fowl typhoid)
• Etken:
• Salmonella gallinarium(Gr.negatif).Etken somatik O
antijeni (1,9,12)’ne sahiptir.
• Tanım:
• Kanatlı tifosu,başta tavuk olmak üzere diğer evcil
kanatlıların perakut,akut,subakut ve kronik seyirli
,bulaşıcı ve öldürücü bir hastalığıdır.Bulaşma gaita ve
yumurta ile olur.İnkübasyon süresi 4-15 gün
arasındadır.Kahverengi ırk hayvanlar daha fazla
duyarlıdır.Septisemik olgularda ölümler %80’e
ulaşabilir.
• Belirtiler:
Akut ve subakut olgularda genel enfeksiyon tablosu
ve
sarımsı
yeşil
ishal
görülür.Otopside
karaciğer,dalak
ve
böbrekler
büyümüş
ve
kanlıdır.Kararaciğer yeşilimsi renkte ve kolay
parçalanabilir kıvamdadır.Klinik ve otopsi bulguları
ile kesin teşhis konamaz.Kesin tanı için laboratuvar
teşhislerine ihtiyaç vardır.
S.gallinarium’un
yumurtalıklarda yaptığı
bozukluklar
(kahverengi ve kirli
görünümdeki yumurtalar
• Sağıtım:
Kanatlı tifosunun kemoterapiklerle kesin bir sağıtımı yapılamaz.Sağıtım
yalnızca ticari yumurtacılar da akut enfeksiyonu hafifletmekte yararlı
olur.Enrofloksasinler,gentamisin ve sülfa-tmp kombinasyonları hastalığı bir
müddet baskılar. Hastalık antibiyotiği kestikten bir süre sonra tekrar akut
hale geçer.Bu nedenle koruyucu önlemler ve dezenfeksiyon çok
önemlidir.Kümese sokulacak hayvanların salmonelladan ari olmasına dikkat
edilmelidir. Hayvanlar belli aralıklarda salmonella testine tabi
tutulmalıdır.Aşı uygulaması yapılabilir .Fakat kısa süreli bağışıklık verir.
Ölü hayvanın karaciğeri
(sağdaki) havayla karşılaşınca
karakteristik olarak
bronzlaşır.

Tüberkülozis

Etken: Mycobacterium avium’dur. Asit ve alkole
dirençli bir bakteridir. İnsanlardan da zaman zaman bu
bakteri (sadece akciğer tuberkülozu olgularından)
izole edilmiştir . Bulaşmada en önemli rolü portör
tavuklar oynarlar. Genellikle bulaşma sindirim yolu
iledir. Yumurta ile de bulaşma söz konusu olabilir.
Oluşum ve Seyir:
Kanatlı tüberkülozuna başta tavuk ve hindiler olmak
üzere diğer kanatlı hayvanlarda duyarlıdır.Kronik
seyir, verim düşüklüğü ve zayıflama ile karakterizedir.
Hayvanların iştahları normaldir fakat zayıflama devam
eder. Yeşilimsi bir ishal mevcuttur.
Otopside:çeşitli organlarda (karaciğer, dalak, barsak,
kemik ilği, barsak vs) değişik büyüklükte düzensiz
grimsi sarı veya grimsi beyaz nodüller hastalığın
teşhisini kolaylaştırır. Tanı için, klınik ve otopsi
bulguları ile laboratuvar muayeneleri (bakterioskopi,
kültür, seroloji) hayvan deneyi yapılır.
Tüberküloz sağıtımı yapılmaz. Hastalığın girmemesi
için korunma tedbirleri alınır. Hastalık çıkan
kümeslerde bilinçli bir dezenfeksiyon yapılmalı ve
uzun bir süre (1 yıl) hayvan konulmamalıdır.
Karaciğerde irili ufaklı tüberkiller
Dalakta meydana gelen lezyonlar

ISI STRESİ




Oluşum:Bir hayvanın savunma mekanizmasını harekete geçiren her türlü etmen’e ‘’stres
yapıcı
faktör’’
ve
oluşan
durumda
stres
olarak
adlandırılmaktadır.
Stres oluşturan herhangi bir faktör önce vucutta sinirsel uyarılar oluşturur.Bunun sonucu
olarak da adrenalin ve noradrenalin kana karışarak kan basıncı,kan şekeri,solunum sayısı ve
kalp atışları sayısında artışa sebep olur.Bunun sonucu olarak uyarılan hipofiz bezinden
salgılanan ACTH böbrek üstü bezlerinden kortikosteroidlerin salgılanmasına neden
olur.Buda hayvanın hastalıklara karşı direncini düşürür.
Isı stresinin etkileri:Çevre sıcaklığının artmasına bağlı olarak kanatlının vücut sıcaklığıda
artmaya başlar.Çevre sıcaklığı 27 Co’ yi geçmeye başladığında solunum sayısı ve kloakal
sıcaklık yükselir.Çevre sıcaklığı ile beraber nem oranı da önemlidir.Sıcaklık 38 Co ‘yi geçer
ve nem oranıda %75’in üzerine çıkar ise yaşamsal bir tehlike oluşur.Kloakal sıcaklığın
45Co ‘ yi geçmesi durumunda ölümler başlar.
Kanatlılar vucut ısısını büyük oranda solunum yolu ile kaybederler.Sakal ,ibik ve
bacaklardan da bir miktar ısı kaybı şekillenir.Solunum sayısını artırarak hayvan önemli
oranda su buharı çıkarır ve ısı kaybeder.Artan solunum sayısına bağlı olarak kanda CO2
miktarı düşer.Bunun sonucu olarak kanın pH’sı yükselir ve alkalozis oluşur.Ve ölümler
başlar.Olay akut değil ise bu durumun düzelmesi için böbreklerden bikarbonat iyonları
atılmaya başlanır.Oluşan bikarbonat kaybı nedeniyle kalsiyum karbonat oluşumu aksar ve
yumurta kabuğu incelerek yumurtlama tamamen durabilir.Kortikosteroidlerin artışı civciv
ve piliçlerde kemiklerin kalsifikasyonun aksamasına , kemik gelişmesinde bozukluklara ve
erginlerde osteoperozis denilen kemik erimelerine yol açar.
Korunma:Yaz aylarında kümeslere haddinden fazla hayvan koyulmamalı.Sıcak bölgelerde
kümesler pet’li ve fanlı olmalı.Hayvanlara mineral madde ve askorbik asit takviyesi
yapılmalıdır.

External Semptomlar



1-SÜRÜ GÖZLEMİ
Semptom
Zayıflama:

Yetersiz gelişme:




Şişme-kabarma:
Seğirme- kas spazmı:
Titreme:
Paraliz:

Dehidrasyon:
dengesizliği-tuz oranı
Huzursuzluk:


Bacaklarda felç:
zehirlenmesi
Şüpheli hastalık
Yemsiz kalma, beslenme yetersizliği,lenfoid
leukoz, gizard erezyonu,tüberküloz, bilinmeyen
Gizard erezyonu,bluecomb hastalığı, aflatoxin
zehirlenmesi, sinovitis, kuluçka kontaminasyonları
Hava kesesi yırtılması, ödem
Botulismus, infeksiyöz bursal disease
Epidemik tremör, ensefalitis
Botulismus, Marek, artritis, aflatoksin
zehirlenmesi, epidemik tremör
Akut su kaybı, koksidiyoz, gumboro, besin
Histeri, ilaç zehirlenmesi, Newcastle, mantar
enfeksiyonları
Alg zehirlenmesi, akut su kaybı, botulismus, ilaç







TÜYLER
Semptom
Kanat altında ıslaklık:
Tüy kökünde kalınlaşma :
Boyun tüylerinde kirlenme:
Tüylerde kopma:
Depigmentasyon:
Tüy yeme:



ÖLÜM
Semptom
Ani belirgin semptom




Şüpheli hastalık
İnfeksiyöz koriza
Deri parazitlerinin yumurtaları
İnfeksiyöz koriza, göz enfeksiyonları
Bit, beslenme yetersizliği-metiyonin
Beslenme yetersizliği-lizin- demir –folik asit
Beslenme yetersizliği- metiyonin
Şüpheli hastalık
olmaksızın: Aort yırtılması, akut su kaybı, tavuk
kolerası, yüksek ısı, yağlı karaciğer hemorajik
sendromu
Yüksek mortaliteli üretim hastalıkları:Tavuk kolerası, erisipelas, Newcastle
hastalığı,akut koksidiyoz, aflatoksin,
botulismus, zehirler, yağlı karaciğer hemorajik
sendromu
BURUN DELİKLERİ
Semptom
Akıntı
Şüpheli hastalık
İnfeksiyöz coriza, CRD, infeksiyöz bronşitis,
influenza



BACAKLAR
Semptom
Paraliz




Tüylerde kabarma
Düşme, zayıflık
Kemiklerde zayıflık,eğilme
Eklemlerde şişme

Arka tendoda yer değiştirme


Çömelme
Solgunluk






Başparmaklarda kıvrılma
AYAKLAR
Semptom
Eklemlerde hareketsizlik
Ayak tabanında şişme
Parmaklarda bükülme


Şüpheli hastalık
Marek, Botulismus, aşırı ısı,epidemik tremör,
kafes yorgunluğu, vitamin E yetersizliği, alg
zehirlenmesi, akut su kaybı
Tavuk çiçeği, bitler
Beslenme yetersizliği-vitamin D, osteodistrofi
Beslenme yetersizliği-vitamin D
İnfeksiyöz sinovitis, paratifo, pullorum, çinko
yetersizliği, stafilokok enfeksiyonu, tenosinovitis,
artritis
Perosis (beslenme yetersizliği manganez ya da
kolin)
Tenosinovitis
Beslenme yetersizliği-vitamin A, koksidiyoz,
kronik hastalıklar
Genetik
Şüpheli hastalık
Tenosynovitis
İnfeksiyöz sinovitis
Beslenme yetersizliği-riboflavin, genetik,
management eksiklikleri
Ayak tabanında çatlama,Dermatitis:Beslenme yetersizliği-biotin ya da pentotenik asit,
management eksiklikleri
Parmakların üstünde yürüme
Tenosynovitis
• DERİ








Semptom
Aşırı pigmentasyon
Nodüller- özellikle Bacaklarda
Islaklık, nekroz, ödem
Kararma, morarma
Sertleşip kabuklanma
Gangrenleşme, yeşil renk
Solgunluk
• KAFA


Semptom
Şişme
Şüpheli hastalık
Gelişme geriliği, aşırı pigment alımı
Marek
Nekrotik dfermatitis, eksudatif diatezis
Erisipelas, tavuk kolerası
Erisipelas, gangrenli dermatitis, basit yara
Hemoraji, artritis, gangrenli dermatitis
Anemi, beslenme yetersizliği-demir-bakırvitamin B12
Şüpheli hastalık
Hava kesesi yırtılması, infeksiyöz koriza,
zedelenme, Newcastle hastalığı

• İBİK




Semptom
Kırmızılı beyazlı Beneklenme
Yara- nodül
Beyaz, tozlu-kabuklu
Şüpheli hastalık
Donma
Tavuk çiçeği
Uyuz





GÖZLER
Semptom
Sulanma
Körlük
Sulanma,kızarma, yangı kapanma:





Katarakt
Göz kapaklarında kabuklanma
Pupillada orantısızlık, körlük
Göz içinde kanama
Şişme, irileşme



YÜZ
Semptom
Şişme

Kararma –morarma


Noduller
Şüpheli hastalık
İnfeksiyöz koriza
Tavuk çiçeği, Arizona paracolon, paratifo
Laringotrahitis, hava amonyak düzeyi
yüksekliği, Newcastle hastalığı,
beslenme yetersizliği-vitamin A
Epidemik tremör
Beslenme yetersizliği-vitamin A, tavuk çiçeği
Marek
Hemorajik anemi
Mikoplazma enfeksiyonları
Şüpheli hastalık
İnfeksiyöz koriza, Newcastle hastalığı,
beslenme yetersizliği-vitamin A, E. Coli
Erisipelas, tavuk kolerası, septisemi,
yaralanma
Tavuk çiçeği

AĞIZ
Semptom
Püstüller
Kenarlarda kabuklanma
biotin
Yumuşak gaga


Dil üstü ve ağız içinde beyaz tabaka
Ülserasyon








SAKALLAR
Semptom
Şişme
Noduller
BOYUN
Semptom
Paraliz
Burulma- bükülme

Başın geri doğru düşmesi

Başın göğse doğru düşmesi

Kuru nekrotik alanlar




Şüpheli hastalık
Beslenme yetersizliği-vitamin A
Beslenme yetersizliği- pentotenik asit ya da
Beslenme yetersizliği-vitamin D ya da
kalsiyum-fosfor dengesizliği
Tavuk çiçeğinin difteri formu
Mikotoksin, kimyasal yaralanma
Şüpheli hastalık
İnfeksiyöz koriza, tavuk kolerası
Tavuk çiçeği
Şüpheli hastalık
Botulismus
Newcastle hastalığı, tavuk kolerası, ensefalitis,
Marek aşısının hatalı uygulanması
Newcastle hastalığı, beslenme yetersizliğitiamin
Newcastle hastalığı, beslenme yetersizliğivitamin E
Hatalı ilaç enjeksiyonu, yaralanmalar








GAİTA
Semptom
Fazla miktarda
Kanlı
Yeşil
Kükürt sarısı
Açık sarı ya da sarımsı yeşil
Köpüklü



YUMURTA VERİMİ
Semptom
Aniden ciddi düşme

Verim düşüklüğü




Kabuk bozuklukları,
Depigmentasyon
Belirli süre üretim kesilmesi
Kabuk kalitesinde bozulma
Şüpheli hastalık
Enteritis, yemde yüksek seluloz
Sekal koksidiyoz, Newcastle hastalığı
Yem tüketiminde düşme, safranın dilüe edilmeme
Black head ( karabaş) hastalığı
Tavuk tifosu, tavuk kolerası
Barsak parazitleri ( protozoa)
Şüpheli hastalık
Newcastle hastalığı, infeksiyöz bronşitis,
larıngotrahitis, influenza-A, mikotoksin,
management hataları( ışık, yem ya da su kesilmesi
İnfeksiyöz koriza, tavuk kolerası, CRD, beslenme
yetersizlikleri, gizard ( taşlık) harabiyeti, tavuk
çiçeği, hepatitis, parazitler, lenfoid leukoz,
koksidiyoz, enteritis, pullorum, tavuk tifosu,
aflotoksikosis, adenovirus enfeksiyonları, toksinler
Nekrotik enteritis, infeksiyöz bronşitis
Epidemik tremör
Newcastle hastalığı, infeksiyöz bronşitis, adenovirus
enfeksiyonları, beslenme yetersizliği, T-2 toksin
zehirlenmesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.